Οι Τραυματισμοί των Χορευτών

synaskisi-web

του Παναγιώτη Πετρογιάννη

Το σώμα αποτελεί για τον χορευτή το μέσο για να εκφραστεί. Η καθημερινή και εντατική χρήση αλλά και καταπόνησή του, θυμίζει σώμα (πρωτ)αθλητή.
Δυστυχώς, τόσο η έρευνα όσο και η εμπειρία δείχνουν ότι οι χορευτές παρουσιάζουν από τα υψηλότερα ποσοστά τραυματισμών ανάμεσα σε όσους ασχολούνται συστηματικά με τη σωματική κίνηση.
Δεν υπάρχει συμφωνία στη βιβλιογραφία για το ποια περιοχή του σώματος των χορευτών τραυματίζεται πιο συχνά. Κάποιες μελέτες δείχνουν ότι πιο συχνά τραυματίζονται  η ποδοκνημική (αστράγαλοι) και τα γόνατα, ενώ άλλες παρουσιάζουν τις κακώσεις της σπονδυλικής στήλης ως τους πιο συχνούς τραυματισμούς.  Ο τρόπος συλλογής των δεδομένων, οι διαφορετικοί μέθοδοι προπόνησης-εκπαίδευσης και οι διαφορετικές χορευτικές παραδόσεις των σχολών χορού σε κάθε ήπειρο φαίνεται να επηρεάζουν τα αποτελέσματα των επιδημιολογικών ερευνών.                    

Αθροιστικά, οι τραυματισμοί στα γόνατα, στην ποδοκνημική και στη μέση αποτελούν τη συντριπτική πλειοψηφία (>90%) των τραυματισμών των χορευτών.
Έτσι, γνωρίζουμε ότι :

  • το 80% των χορευτών θα υποστούν ένα τραυματισμό
  • το 65% οφείλονται στην υπέρχρηση και 35% σε ατυχήματα
  • το 90% συμβαίνουν όταν ο χορευτής είναι κουρασμένος!!!
  • το 98% των κακώσεων δεν αντιμετωπίζονται χειρουργικά

Κατατάσσουμε τους τραυματισμούς των χορευτών σε δυο κατηγορίες:

1.  Στους άμεσους οξείς τραυματισμούς (π.χ. διαστρέμματα ποδοκνημικής) και
2. Στους τραυματισμούς λόγω υπέρχρησης (κινήσεις που επαναλαμβάνουν μικροτραύματα, χωρίς επαρκή ξεκούραση και αποκατάσταση).

Υπάρχουν εξωγενείς παράγοντες (κούραση, ακατάλληλη προθέρμανση, μυϊκή αδυναμία, υπέρχρηση, διατροφικές και ψυχολογικές διαταραχές, κ.α.), και ενδογενείς (π.χ. φύλο, ηλικία, υπερευκαμψία, κατασκευή αρθρώσεων) που συντελούν στους τραυματισμούς των χορευτών. Η διαφορά τους είναι, ότι οι πρώτοι παράγοντες μπορούν να διαφοροποιηθούν (μπορώ να ξεκουραστώ-να προγραμματίσω την προπόνηση, να κάνω κατάλληλη προθέρμανση, να βελτιώσω τη δύναμη, κ.ο.κ.) ενώ οι δεύτεροι είναι αναπόδραστοι (π.χ. δεν μπορώ να αλλάξω τον τρόπο που αρθρώνεται το μηριαίο οστό με τη λεκάνη, Toledo et al. 2004).

Τα τόσο υψηλά και συχνά ποσοστά τραυματισμών, η δυσφορία που νιώθουν συχνά οι χορευτές, οι παράπλευρες συνέπειες των τραυματισμών (κόστος οικονομικό, αποχή από τις πρόβες, αυξημένη ψυχική και σωματική πίεση για άμεση επάνοδο, η πιθανή οριστική παύση μιας καριέρας), δείχνουν ότι οι χορευτές βιώνουν το σώμα τους ως εμπόδιο και όχι ως σύμμαχο στην προσπάθεια τους για σωματική έκφραση.

Όλα αυτά τα δεδομένα θέτουν, εύλογα, διάφορα ερωτήματα που μπορούν να συνοψιστούν στο εξής: Αρκεί ο χορός από μόνος του (the dance only training system) να απαντήσει στις υψηλές σωματικές απαιτήσεις που ο ίδιος θέτει στους χορευτές;

 

Η Φυσική Κατάσταση των Χορευτών

Η φυσική κατάσταση μπορεί να οριστεί ως «η ικανότητα του ατόμου να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις μιας καθορισμένης σωματικής κίνησης», και συναποτελείται από πέντε στοιχεία που αλληλοεξαρτώνται (αναερόβια ικανότητα-ταχύτητα, αερόβια ικανότητα-αντοχή, μυϊκή δύναμη, ευκαμψία, σύσταση σώματος). Τα στοιχεία αυτά είναι πανανθρώπινα χαρακτηριστικά του σώματος όπου ισχύουν οι ίδιοι νόμοι για όλους!

Πληθώρα ερευνών έχει καταδείξει ότι οι χορευτές παρουσιάζουν μειωμένες επιδόσεις σε κάθε ένα από τα στοιχεία της φυσικής κατάστασης και ειδικά στη δύναμη που σχετίζεται άμεσα και με την ενεργητική ευκαμψία, δηλαδή «τη βουλητική ικανότητα των μυών να μετακινούν τα άκρα σε όλο το εύρος κίνησης της άρθρωσης» (π.χ. developee´ devant). Με άλλα λόγια, αν το πόδι δεν υψώνεται ικανοποιητικά ή δε στρέφεται αρκετά, αυτό οφείλεται στην αδυναμία των μυών να εκτελέσουν την κίνηση, κάτι όχι πολύ γνωστό στον κόσμο του χορού. Έχει βρεθεί ότι ακόμη και επαγγελματίες χορευτές παρουσιάζουν χαμηλότερα επίπεδα φυσικής κατάστασης σε σύγκριση με υγιείς συνομηλίκους τους.

 

Τραυματισμοί και Μυϊκή αδυναμία - ανισορροπία

Υπάρχει άμεση συσχέτιση της μυϊκής αδυναμίας με τους τραυματισμούς των χορευτών. Σε μία μελέτη βρέθηκε ότι, όσο μικρότερη ήταν η δύναμη των μυών του μηρού, τόσο μεγαλύτερη ήταν η πιθανότητα να προκληθούν τραυματισμοί στα κάτω άκρα.

Η ελλιπής μυϊκή δύναμη και η ανεπαρκής διατροφή συσχετίζονται και με την οστεοπόρωση που λόγω της αμηνόρροιας παρουσιάζεται σε υψηλά ποσοστά στις χορεύτριες.Ένα ζήτημα κεφαλαιώδους σημασίας αλλά και τόσο παραμελημένο, είναι η ύπαρξη μυϊκών ανισορροπιών, δηλαδή η διαταραχή της σχέσης μεταξύ αγωνιστών και ανταγωνιστών μυών στις αρθρώσεις και στο σώμα συνολικά. Πρόκειται για το βασικότερο μηχανισμό πρόκλησης μυοσκελετικών κακώσεων και ειδικά των κακώσεων της σπονδυλικής στήλης και των πόνων στη μέση (www.synaskisi.gr).

Η ύπαρξη μυϊκών ανισορροπιών έχει επιπτώσεις και στη σταθερότητα του πυρήνα (core stability) με αποτέλεσμα την ανεπαρκή ευθυγράμμιση των κινήσεων των χορευτών.
Οι ερευνητές συστήνουν οι χορευτές να ακολουθούν συμπληρωματικά προγράμματα ενδυνάμωσης ως μέσο πρόληψης για την αποφυγή τραυματισμών. Προϋπόθεση, αυτά τα προγράμματα να είναι κατάλληλα σχεδιασμένα για χορευτές και άρτια επιστημονικά.

Η έλλειψη αρχών περιοδικότητας στην προπόνηση των χορευτών και ο μη ικανοποιητικός χρόνος ξεκούρασης συντελούν στη δημιουργία φαινομένων υπερκόπωσης στους χορευτές και ιδίως όσο πλησιάζει ο καιρός των παραστάσεων. Έτσι, οι χορευτές παρουσιάζονται εξουθενωμένοι και μάλιστα σε περιόδους όπου θα ήθελαν να αποδίδουν το μέγιστο των ικανοτήτων τους. Διόλου τυχαία, το 90% των τραυματισμών συμβαίνουν όταν οι χορευτές είναι κουρασμένοι. 

Για πολλά χρόνια (για αιώνες) ο κόσμος του χορού λειτούργησε αυτοαναφορικά ως προς τον τρόπο εκπαίδευσης και γύμνασης των χορευτών. Τα τελευταία χρόνια αυτό φαίνεται να αλλάζει και να επιχειρείται μια διεπιστημονική προσέγγιση των αναγκών των χορευτών. Αυτό που δεν αλλάζει, είναι οι ικανότητα των μυών να μετατρέπουν τη χημική ενέργεια από την τροφή, σε μηχανική ενέργεια με νόμους θεμελιώδεις που είναι ίδιοι για όλους.
Η Επιστήμη αποσκοπεί στο να εξηγήσει τα φυσικά φαινόμενα. Μένει στην Τέχνη να μπορέσει κατάλληλα να την εκμεταλλευτεί. Το οφείλει στην Ομορφιά που αποσκοπεί.

 


O Παναγιώτης Πετρογιάννης είναι Καθηγητής Φυσικής Αγωγής, MSc in Health, Exercise and Sports Science, και είναι εισηγητής σεμιναρίων για τη σχέση άσκησης και χορού και για τον «Χορευτή ως Αθλητή». Επιμελείται το χώρο άσκησης Synaskisi.gr, όπου οργανώνονται ειδικά τμήματα προετοιμασίας και γύμνασης χορευτών.


 

Ενδεικτική Βιβλιογραφία

  • Fit toDance? The report of the national inquiry into dancers’ health and injury. Peter Brinson, Fiona Dick. Calouste Gulbenkian Foundation, London 1996.
  • Muscular Strength: Applications for Dancers (review) Koutedakis, et al (2009). Med Probl Perform Art; 24:157–165.
  • Lower Extremity Injuries in Dancers: A Clinical Management Guideline. Burato, et al (2012, July, 7549). Dept of Physical Therapy, Texas State University.
  • Incidence and etiology of the most common injuries in professional dancers. A systematic review. Carla Prats & Joaquim Sabaté. (2008). Hogeschool van Amsterdam, Amsterdam Institute of Allied Health Education, European School of Physiotherapy
  • Toledo S, et al (2004). Sports and performing art medicine. 6. Issues relating to dancers. Arch. Phys. Rehabilitation; 85 (3 suppl 1): S75-8.

 

Παναγιώτης Πετρογιάννης