Stations: σταθμοί ζωής ή ασταθείς ισορροπίες;

img_0845-web--2

Τα έργα του Μπέκετ είναι διάστικτα από αναμνήσεις• οι ήρωες μοιάζουν με οδοιπόρους που ξαποσταίνουν εξαντλημένοι, κατάκοποι από τη ζωή, αλλά οι οποίοι εξακολουθούν, πεισματικά και υπομονετικά, να πιστεύουν στη ζωή, να επιθυμούν ένα καλύτερο αύριο. Καταβάλλουν μια υπεράνθρωπη, ή και απάνθρωπη θα έλεγε κανείς, προσπάθεια προκειμένου να οργανωθούν εναντίον της μοναξιάς, να κρατήσουν και να κρατηθούν από το ελάχιστο δείγμα αξιοπρέπειας, να κρύψουν το φόβο του θανάτου που υφέρπει διαρκώς –συνθήκη εγκλωβισμού ή ένδειξη του παράλογου της ύπαρξης. Επιζούν με τις αναμνήσεις –ή μήπως με τις ψευδαισθήσεις; - βρίσκουν διέξοδο στο παρελθόν και, ίσως, το μέλλον δεν είναι παρά μια βαθμιαία οπισθοχώρηση απέναντι σ’ αυτό που δεν μπορούν να αποτρέψουν.   

Αντίστοιχα, η Μαριάννα Καβαλλιεράτου στο έργο Stations, αποπειράται να προσεγγίσει την ηχώ που δημιουργεί η ανθρώπινη μοναξιά σε μια απογυμνωμένη σκηνή. Η ίδια ως ερμηνεύτρια, μας πλησιάζει οπισθοχωρώντας, απομακρύνεται τρέχοντας αλλά η διαδρομή δε λιγοστεύει, η απόσταση παραμένει η ίδια. Ο δρόμος, που είναι φτιαγμένος για να διασχίζεται, εδώ νοείται ως σισύφεια αποστολή στην οποία ο άνθρωπος είναι ισόβια δεσμευμένος. Χωρίς (σαφή) προορισμό, η δράση καθορίζεται από ένα ατελεύτητο «πηγαινέλα» (κατά το Va-et-Vient που παραπέμπει ευθέως σε έργο του Μπέκετ). Δεν υπάρχει τίποτε το επικό, ή επιδοκιμαστικό γύρω από αυτή την αγωνιώδη και μανιώδη περιπλάνηση. Καθηλώσεις, παύσεις και επανεκκινήσεις – όλα προβλέψιμα, στο βαθμό που συνορεύουν ή συμπορεύονται με την ανάγκη επιβίωσης, την αναζήτηση νοήματος στην ίδια την ύπαρξη.

Η εικαστική παρέμβαση του Τσαρλς Σάντισον μοιάζει να έρχεται τη στιγμή ακριβώς που η αδιεξοδική πραγματικότητα παραχωρεί τη θέση της στο όνειρο. Αίφνης το εκκενωμένο, γυμνό περιβάλλον μετατρέπεται σ’ ένα γαλαξία δεδομένων, ένα σύμπαν από προβολές διάσπαρτων λέξεων και αριθμών. Αυτή η εικονική μεμβράνη από δεδομένα κυκλώνει το σώμα της ερμηνεύτριας, το αγκαλιάζει σαν μανδύας, είναι σαν ένα κουβάρι από μετέωρες αλλά και ανεπίδοτες κουβέντες, που δεν βρήκαν ποτέ παραλήπτη και έμειναν να περιπλανώνται στο χώρο αποζητώντας εκείνον που θα τους εμφυσήσει νόημα. Ίσως έτσι, λόγω του ότι παραμένουν ασύνδετες, χάνουν σε λεπτομέρεια αλλά  δημιουργούν έναν μυθικό-ονειρικό κόσμο, παράδοξο και συνάμα ανθρώπινο. Η εικόνα αυτού του ακατανόητου τοπίου, φέρνει στο νου το μυστήριο της ύπαρξης και τις όποιες φιλοσοφικές προεκτάσεις του: «το παρόν είναι πάντοτε μια φυγή και προσμονή του θανάτου».

Παρόλα αυτά, καθώς παρακολουθούμε την Καβαλλιεράτου επί σκηνής, διαπιστώνουμε ότι πρόκειται περισσότερο για ένα avatar και λιγότερο για μια καθημαγμένη μπεκετική φιγούρα, η οποία έρχεται αντιμέτωπη με την ανθρώπινη αλήθεια: τη μάταιη αναζήτηση του νοήματος, τη ματαιότητα της ίδιας της ύπαρξης. Ο μπεκετικός λόγος που επικυρώνει, θα ‘λεγε κανείς, «τη βασιλεία του παράλογου και τη διαρροή της ζωής» απουσιάζει. Ζωσμένη από τις παύσεις και τις επαναλήψεις των κινητικών φράσεων, τις δονήσεις και το ηχητοπίο του Ντομ Μπουφάρ, η ερμηνεύτρια αφήνει να διαφανούν, φευγαλέα μόνο, πτυχές από την ενδοσκοπική περιπλάνηση του χαρακτήρα του έργου. Πάντως, παρά τις ελλείψεις και τις αδυναμίες, όπως η στυλιζαρισμένη κίνηση και η οριακά ωραιοπαθή γυναικεία φιγούρα που ενσαρκώνει η Καβαλλιεράτου, το έργο συνοψίζει επιτυχώς την ατελεύτητη καταβύθιση των μπεκετικών ηρώων στις τάφρους της ύπαρξης, την επιθυμία τους να αναζητήσουν το φως στον τελικό προορισμό τους, έστω και αν πρόκειται για πλάνη, ή όπως λέει ο συγγραφέας, «για τον άφθαρτο συνδυασμό της θύελλας και της νύχτας με το φως της γνώσης και τη φωτιά».

 


info: το έργο "Stations" της Μαριάννας Καβαλλιεράτου παρουσιάστηκε στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Αθηνών 1 & 2 Ιουνίου 2014


 

Τάσος ΚΟΥΚΟΥΤΑΣ