Μαγκύ Μαρέν: Ο χορός της ζωής

press_marin_2_photo-credit-didier-grappe_small-2

Στην επαφή μας με το έργο της Μαγκύ Μαρέν -είναι η 5η της εμφάνιση στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Αθηνών- εδραιώνεται πλέον η εντύπωση πώς πρόκειται για μια ξεχωριστή περίπτωση στο τοπίο του σύγχρονου χορού: ακαταπόνητη δημιουργικά και ασυμβίβαστη πολιτικά, επιχειρεί μέσα από την ιδιαίτερη σκηνική γραφή της να θέσει σε εγρήγορση τον θεατή, κλονίζοντας τις όποιες παγιωμένες πεποιθήσεις για τη ζωή και την τέχνη. Στο BiT ανατρέχει σε μια πρωταρχική φόρμα του χορού, η οποία θυμίζει έντονα τις λαϊκές παραλλαγές που απαντώνται ακόμη και σήμερα σε γιορτές και πανηγύρια. Αυτή η γιορτινή ή εύθυμη αίσθηση που αρχικά αποπνέει η χορογραφία, μεταλλάσσεται, καθοδηγούμενη από το μίτο της επιθυμίας/ηδονής, σε ένα είδος σωματικού καθαρτηρίου.

Η παραπάνω σύνδεση, με τις μεσαιωνικές ή τελετουργικές φόρμες του χορού, δεν είναι τυχαία: αυτό το λαϊκό στοιχείο, το καθολικά ανθρώπινο και ουτοπικό, παραπέμπει αυτούσια στην αμφισημία της ίδιας της ζωής. Τη μια καταφάσκει, την άλλη αρνείται, τη μια ενταφιάζει, την άλλη αναζωογονεί. Είναι μια μικρογραφία του κόσμου, ενός κόσμου ρευστού, κατασκευασμένου σύμφωνα με το πρότυπο ενός παιχνιδιού. Γι’ αυτό και αποδίδεται τόσο εύσχημα με το κυκλικό μοτίβο, το οποίο συνδέεται ουσιωδώς με τον χρόνο –είτε με τη μορφή επανόδου ενός συμβάντος, είτε με τη μορφή βιολογικού ή ιστορικού κύκλου. Ο τρόπος που είναι πιασμένοι οι χορευτές, σαν σε ικαριώτικο χορό, επιτρέπει την απεύθυνση του ενός στον άλλο χωρίς τυπικότητες, έχει μια αναζωογονιτική ελευθερία αλλά και μια απόλυτη, συλλογική πειθαρχία στο ρυθμό, στη δίνη του οποίου παρασύρονται όλοι άφοβα, αγκαλιάζοντας το χάος.

Το έργο όμως δεν περιορίζεται στην απεικόνιση μιας γιορτινής, ξέφρενης ατμόσφαιρας. Επανεξετάζοντας το σώμα και την υλικότητά του μέσα από το πρίσμα της θρησκευτικής-μεσαιωνικής ιδεολογίας, σκηνοθετεί εικόνες που παραπέμπουν σε τοιχογραφίες της εποχής, όπου το σώμα παραδωμένο στην υλική και αισθησιακή του διάσταση εκπίπτει, περιορίζεται στη σάρκα, γίνεται έρμαιο της ηδονής και της σεξουαλικής εκτόνωσης. Αυτή η γκροτέσκα, οργιαστική αντίληψη καθαιρεί και υποβιβάζει το σωματικό στοιχείο στη σφαίρα του γήινου και του υλικού, αφαιρώντας οτιδήποτε υψηλό, ιδεώδες, αφηρημένο. Ωστόσο, τούτη η υπερβολή έχει έναν θετικό, καταφατικό χαρακτήρα• η υπερεκχειλίζουσα ζωτικότητα, η ασύστολη, ζωώδης πλευρά του ανθρώπου δεν αναφέρεται απλώς σε μια προγενέστερη βιολογική φάση του ατόμου, αλλά σε ένα «προγονικό σώμα», άμεσα συνδεδεμένο με τη γη και την παραδοχή ότι η επίγεια παρουσία του ισορροπεί ανάμεσα στη ζωή και το θάνατο, τη φθορά και την αναδημιουργία. Οι χορευτές, απογυμνωμένοι και γυμνοί, έρπουν σε ένα παιχνίδι επιβολής και επικράτησης του ισχυρού, σαν δυο ανήμερα ζώα που επιθυμούν να ορίσουν ή να υπερασπίσουν τον ζωτικό τους χώρο.

Ο αμφίσημος «υποβιβασμός» του σώματος, επικεντρωμένος στην περιοχή των αναπαραγωγικών οργάνων, συνδέεται με τις πράξεις της συνουσίας αλλά και της βίας που ενίοτε τις χαρακτηρίζει, όταν υπεισέρχονται σ’ αυτές παράμετροι όπως η ανδρική κυριαρχία, η τιμωρία ως εξιλέωση, η ενοχοποίηση της σεξουαλικής απόλαυσης. Σ’ αυτό το παιχνίδι η γυναίκα παρουσιάζεται εμφανώς αποδυναμωμένη, ανίκανη να υπερασπιστεί τον εαυτό της απέναντι στην καταδιωκτική επιθυμία του αρσενικού. Δεν είναι τυχαίο πώς αυτή η τιμωρητική, ενοχοποιητική διάσταση εικονοποιείται με την παρουσία μοναχών,  προσώπων καθημαγμένων από την καταπίεση της θρησκείας και την προσηλυτιστική  θεώρηση του σώματος, ως στοιχείου μιαρού, κολάσιμου.

Αυτές τις γνώριμες, ταλαιπωρημένες φιγούρες, συναντάμε κατά μήκος της εργογραφίας της Μαγκύ Μαρέν: δεν υπάρχει τίποτε το τελειωμένο (υπό την έννοια της τελείωσης), το γαλήνιο και σταθερό σ’ αυτά τα παράδοξα σώματα. Αναπαριστούν μια γερασμένη, παρακμάζουσα και παραμορφωμένη σάρκα, από την οποία όμως ανακύπτει μια καινούργια μορφή ζωής. Η ζωή αποκαλύπτεται στη διπλή αντιφατική της διαδικασία• είναι η «επιτομή του ανολοκλήρωτου». Όπως επισημαίνει και ο Μπαχτίν «το γκροτέσκο σώμα δεν είναι χωρισμένο από τον υπόλοιπο κόσμο. Δεν είναι μια κλειστή, τελειωμένη ενότητα• είναι ανολοκλήρωτο, υπερεκχυλίζει του εαυτού του, υπερβαίνει τα ίδια του τα όρια. [...] Είναι το πάντα ανολοκλήρωτο σώμα, που δημιουργεί και δημιουργείται, ο κρίκος στην αλυσίδα της γενετικής ανάπτυξης ή, ορθότερα μιλώντας, δύο κρίκοι ειδωμένοι στο σημείο που εισάγονται ο ένας μέσα στον άλλον».

Μέσα από αυτή την ατελεύτητη αναδημιουργία του σώματος, το άτομο αναπλάθεται και αναπλάθει τον κόσμο που τον περιβάλλει. Αναμιγνύεται με τα στοιχεία του, γίνεται «κρίκος», αρμός στην ιστορική εξέλιξη. Αυτή τη διαδρομή επιθυμεί να δείξει και η χορογράφος, πώς δηλαδή το διαχρονικό –όχι με την έννοια του κλασικού, αλλά με εκείνη του πρωταρχικού– συνδιαλέγεται με το σύγχρονο, πώς αρχετυπικές μορφές έκφρασης μετουσιώνονται σε σύγχρονους κώδικες, ικανοί να «μιλήσουν» στον θεατή, να τον συγκλονίσουν βαθειά. Είναι το «προγονικό σώμα» που κινείται πέρα από τις περατωμένες μορφές, αναζητώντας την ελευθερία της καλλιτεχνικής έκφρασης και μια εύθυμη, σχεδόν γκροτέσκα ελευθεριότητα. Σ’ αυτό το παιχνίδι ο κύκλος είναι αέναος, θα επαναλάμβανεται μέχρι το οριστικό «τέλος», εκείνο που θα κατακρημνίσει κάθε ίχνος ύπαρξης στο σκοτάδι. Όπως ακριβώς είναι χορογραφημένο και το τέλος της παράστασης.

 


info: Το BiT της Μαγκύ Μαρέν παρουσιάστηκε 2-4 Ιουνίου 2015, στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Αθηνών 2015. Διαβάστε περισσότερα για την παράσταση εδώ


 

Τάσος ΚΟΥΚΟΥΤΑΣ