Ένας ήρωας ή ό,τι απέμεινε από αυτόν

hero3s--3

Η Σοφία Μαυραγάνη, στη σόλο χορογραφία της «The Hero», υπαινίσσεται έναν ήρωα ο οποίος παρωδεί όλα τα κλισέ γύρω από τη μυθολογική κατασκευή του. Εμφανισιακά και χαρακτηρολογικά είναι το παραμορφωμένο είδωλο αυτού που θα μπορούσε να αποκαλεστεί «ήρωας», μια απομίμησή του η οποία μετατρέπει σε γελοίο, κωμικό ή γκροτέσκο, ό,τι στο «πρωτότυπο» είναι σοβαρό ή δραματικό. Στην προοπτική αυτή, ο θεατής αντιλαμβάνεται, σχεδόν ακαριαία, ότι στην εν λόγω σκηνική προσέγγιση το ζητούμενο είναι η καθαίρεση, η γελοιοποίηση ή η μεγένθυση των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών που αποδίδονται στον ήρωα.

Πράγματι, ο Νώντας Δαμόπουλος στέκεται υποδειγματικά ως είδωλο που εκθέτει ή αποκαλύπτει τα «τρωτά» σημεία ενός ήρωα. Ενδεδυμένος με ένα χρυσό κολάν, ένα μαύρο σακάκι και κόκκινα αθλητικά παπούτσια αναδεικνύει τις σημειολογικές αναφορές με την κόμιξ εκδοχή του: δεν εντυπωσιάζει εξαρχής με τις «μαγικές» του δυνάμεις –αντιθέτως, στέκεται αμήχανα μπροστά στο κοινό ως ένας εκκεντρικός αλλά συνάμα αδέξιος τύπος, τόσο επιδεικτικά, που μας κάνει να δυσπιστούμε για το γεγονός ότι διαθέτει, έστω και στον ελάχιστο βαθμό, κάτι το «ηρωικό». Είναι αναποφάσιστος, μειδιά και έπειτα παγώνει κάθε έκφραση του προσώπου που επιτείνει ή προβάλλει τη ψυχοσύνθεσή του. Σταδιακά όμως, και μέσα από σύντομα επαναληπτικά κινητικά μοτίβα, ο πρωταγωνιστής αποκαλύπτει τις ικανότητές του: την εντυπωσιακή σωματική του κατασκευή, τη μυική του δύναμη και τη σχεδόν αθώα ναρκισσιστική του αυταρέσκεια. Μα πάνω από όλα, αυτό που τον χαρακτηρίζει, είναι η ετοιμότητά του για απρόβλεπτες δράσεις: παράτολμες πτήσεις και άχαρες πτώσεις, εκρήξεις ενέργειας και υποχωρητικές παύσεις, το είδωλο φαίνεται να δοκιμάζεται σε μια σειρά από προκλήσεις – σαν αθλητής που προσπαθεί αυτιστικά να ξεπεράσει το προσωπικό του ρεκόρ ή σαν ροκ σταρ που επιθυμεί να συνεπάρει το κοινό του.

Σ’ αυτή την «κωμική παράβαση» παραμένουν σταθερά δύο βασικά χαρακτηριστικά: αφενός η εξάρτηση από ένα προϋπάρχον μοντέλο –δηλαδή, το είδωλο κατασκευάζεται με αυτό που εκπίπτει από τη φύση του ήρωα- και αφετέρου η διατήρηση καποιών τυπικών χαρακτηριστικών, σχετικών με την ταυτότητα του ήρωα, στα οποία εισάγονται νέα, άτοπα και ανακόλουθα περιεχόμενα. Για παράδειγμα, όλο το στιγμιότυπο με την αποσυναρμολόγηση της βάσης του μικροφώνου λειτουργεί όταν οι δράσεις δεν ταυτίζονται με αυτό που παρωδούν (π.χ. το βογκητό δεν ταυτίζεται με τη μυική δύναμη που καταβάλλει ο πρωταγωνιστής για να ξεβιδώσει τη βίδα)• άρα, όταν το κωμικό συμβαίνει εκούσια, αλλά και μεγενθύνει παράδοξα αυτό που σε κάθε περίπτωση θα περνούσε απαρατήρητο, θα γινόταν αντιληπτό ως μη-ηρωικό. Αυτή η «αντιστροφή» είναι θεμιτή προκειμένου να καταλάβουμε τι μεσολαβεί ανάμεσα σ’ αυτό που εύλογα τιτλοφορείται «ηρωικό» και στην ανεστραμμένη παρουσίασή του. Από την άλλη, αυτή η «αντιστροφή» δεν έχει να κάνει μόνο με την όψη των πραγμάτων, δεν εξαντλείται μέσα στην εικονιστική ανάπλαση των πράξεων,  αλλά οφείλει να οδηγεί τις ίδιες τις πράξεις σε μια ολοκλήρωση. Πώς συμβαίνει αυτό; Μα φυσικά, επαναφέροντας την κατασκευή του τριπόδου στην αρχική του κατάσταση –εν ολίγοις, παρωδώντας τη λύτρωση και κάθε αναμονή κορύφωσης στην πλοκή.

Ωστόσο, η «εικογράφηση» του ήρωα, ή η απόδοσή του ως καρικατούρα φτάνει γρήγορα σε ένα κορεσμό• η πλοκή δεν τροφοδοτείται πάρα μέσα από την επάναληψη του «λάθους», ο δρων πρέπει συνεχώς να υπενθυμίζει στον θεατή την σκοπιμότητα της γελοιοποίησης, χωρίς ωστόσο να τολμά μια ριζική βεβήλωση της έννοιας του «ηρωικού». Έτσι, όλη η παράσταση λειτουργεί στιγμιοτυπικά, σαν ένα άθροισμα από σκετσάκια που σχολιάζουν χιουμοριστικά το μύθο γύρω από την κατασκευή του «ήρωα», αλλά δεν αποτελούν κάτι παραπάνω από χαριτωμένα ευφυολογήματα. Οι επιμέρους δράσεις δεν έχουν τη διάρκεια εκείνη που θα μπορούσε να ωθήσει τα πράγματα σε μια ανατροπή, σε κάτι που δεν προοοικονομείται ήδη από τις χιουμοριστικές μούτες του πρωταγωνιστή ή τη μουσική. Ακόμη και στο τέλος, όπου σωματικά ο χορευτής-περφόρμερ οδηγείται σε μια «παραίτηση», αναδεικνύοντας το ανώφελο της «ηρωικής» του προσπάθειας, η επαναφορά στο «κανονικό» δεν μας προσφέρει πάρα ένα περίγραμμα του ρόλου, ένα φάντασμα που ενώ θέλει να φανερωθεί, επιλέγει να αποτραβηχτεί στην πιο κρίσιμη στιγμή του έργου, σαν υπεκφυγή στο πιο δύσκολο αίτημα: να αντικρίσεις όχι απλά αυτό που απέμεινε, αλλά τον ίδιο τον άνθρωπο μέσα σε ό,τι προσπάθησε και δεν απέδωσε.
 


info: Το σόλο Ο Ήρωας της Σοφίας Μαυραγάνη παρουσιάστηκε στο Θέατρο Πόρτα, 30/11/2015 - 4/1/2016. Διαβάστε περισσότερα εδώ


 

Τάσος ΚΟΥΚΟΥΤΑΣ