Queer γουέστερν με αντιμιλιταριστικές κορώνες και υπαρξιακά αδιέξοδα

nature_theater_of_oklahoma_pursuit_of_happiness_press_6_photo_andrej_lamut

Τι σχέση μπορεί να έχει το Φαρ Γουέστ με τον πόλεμο στο Ιράκ και τις ΝΑΤΟϊκές «ειρηνευτικές επιχειρήσεις»; Γιατί ένας σύγχρονος χορευτής ιδωμένος από ψηλά μοιάζει με εξωγήινο; Πώς και μια εξωπραγματική ιστορία με σπλάτερ και γκλίτερ διατίθεται προς πώληση στο τέλος κάθε παράστασης; «Το κυνήγι στη ευτυχίας» της νεοϋορκέζικης ομάδας Nature Theatreof Oklahoma –σε συνεργασία με τους έξι χορευτές του EnKnapGroup-είναι όντως ένα σουρεαλιστικό παραμύθι πάνω στον ασύγκριτα βίαιο Δυτικό επεκτατισμό, μια πολυδαίδαλη ιστορία η οποία μπλέκει ανορθόδοξα το υπαρξιακό δράμα ενός καλλιτέχνη, την καταπιεσμένη ομοφυλοφιλία, την ουτοπιστική –ακόμη και σήμερα- θέση, ότι η «τέχνη μπορεί να αλλάξει τον κόσμο», την αναπαράσταση της βίας με πρότυπο τις χολυγουντιανές ταινίες γουέστερν, αλλά και τον πόλεμο ως ακραίο θέαμα.

Πράγματι, τα σπαγγέτι γουέστερν υπήρξαν μια πρώιμη εκδοχή του «αμερικανικού ονείρου» ή απλώς προάγγελός του. Το κυνήγι του κακού, η επίλυση των διαφορών δια της βίας, το άγριο πιστολίδι, η τοξική αρρενωπότητα, δημιούργησαν ένα αρνητικό πρότυπο ήρωα, μια φιγούρα μη προσπελάσιμη που παρεμβαίνει μόνο για να δώσει οριστική λύση στο όποιο πρόβλημα. Η παράσταση ανοίγει με μια τέτοια σκηνή σ’ ένα σαλούν, όμως παρά τα κλισέ με τις παύσεις που δυναμιτίζουν τις ατάκες ή την επόμενη δράση, τα δήθεν τεταμένα και βλοσυρά βλέμματα, σ’ αυτή την παρωδιακή εκδοχή του γουέστερν, οι χαρακτήρες επικαλούνται τσιτάτα από τον πατέρα της «πολιτικής ανυπακοής» Χένρι Ντέιβιντ Θόρω για να εκφράσουν το υπαρξιακό τους αδιέξοδο. Κλονίζονται συναισθηματικά ή ακόμη, αμφισβητούν την σεξουαλική τους ταυτότητα και ρωτούν: «Τί είναι ευτυχία;». Γρήγορα διαπιστώνει κανείς το παράδοξο, πόσο αταίριαστο μέσο δηλαδή είναι το γουέστερν για να εκφραστούν αυτές οι μεταπτώσεις των χαρακτήρων –πέρα από το ίδιο το γεγονός της εκφοράς του λόγου που μιμείται την προφορά των καουμπόηδων του αμερικανικού νότου, αλλά και την σκόπιμα επιτηδευμένη, φιλολογική γλώσσα με την οποία μιλούν.

Σ’ αυτό, μπορεί να εντοπίσει κανείς μια πολύ καλά μεθοδευμένη τεχνική αποδόμησης: δεν πρόκειται απλώς για την εύκολη γελοιοποίηση του είδους, ή τη θεατρική διασκευή της εν είδει Ταραντίνο. Η γλώσσα που κατασκευάζει η ομάδα αυτή, εμπεριέχει στοιχεία πολιτικού σχολιασμού, queer θεωρίας, αντιπολεμικής ιδεολογίας, devised theatre–θα έλεγε κανείς όλο το «οπλοστάσιο» της σύγχρονης, μεταμοντέρνας παραστασιακής μεθοδολογίας. Ωστόσο, απέναντι σ’ αυτό το «κυνήγι» της συνταγής επιτυχίας οι ίδιοι στέκονται κριτικά: στις προτεινόμενες δράσεις η δοσολογία είναι εσκεμμένα λάθος• από τους ασυνάρτητους διαλόγους, στον «αδικαιολόγητα» μακροσκελή και παραληρηματικό μονόλογο του Μεξικανού μπάρμαν / χορευτή / χορογράφου, όλα μαρτυρούν ότι «κάτι δεν πάει καλά». Το έργο τους είναι ευφυώς πολιτικό, όχι γιατί σατιρίζουν συγκεκριμένα γεγονότα με ελαφρότητα, αλλά γιατί επαναξιολογούν τη δυνατότητα να είναι πολιτικοί μέσα από μια «λάθος» τεχνική, παραμένοντας παράλληλα συνεπείς με την αρχική συνθήκη του έργου.

Για παράδειγμα, η ομωνυμία του ενεργειακού ποτού Red Bull με την αμερικανική ομάδα εθνικής φρουράς που συμμετείχε σε πλείστες από τις «ειρηνευτικές επιχειρήσεις» στο Ιράκ, όχι μόνο δεν είναι επιπόλαιη, αλλά αποδεικνύει την πολυπλοκότητα των σχέσεων και εννοιών, το είδος της «διπλωματίας» που ασκεί και η ίδια τέχνη για τις δικές της «παρεμβάσεις». Δεν είναι τυχαίο, ότι όλη η φανταστική ιστορία γύρω από την «ειρηνιστική» χορευτική αποστολή στη Βαγδάτη, στήνεται εν είδει ομηρικού έπους: μια ομάδα χορευτών μέσα σε ένα σύγχρονο «Δούρειο Ίππο» -το RBM- ανοίγονται σε μια περιπέτεια με κίνδυνο τη ζωή τους, θέλοντας να συμφιλιώσουν τα ασυμφιλίωτα. Στιγμές «επικής» παράνοιας όπως τα χορευτικά με country στοιχεία αλλά φαντεζί κοστούμια, οι εμφανίσεις με φτερά και πούπουλα, ο αφηγητής σε παράκρουση να εξιστορεί τα όσα συνέβησαν, drones που τον κυνηγάνε για να τον εξολοθρεύσουν, το πένθιμο pas-de-deux δυο στρατιωτών, όλα συντείνουν σε ένα «θέατρο» παραλόγου, που καταλήγει να είναι η ιστορία της βίας στη σύγχρονη Δύση.

Η ομάδα στέκεται ειρωνικά –αλλά χωρίς να διακωμωδεί χυδαία– απέναντι σ’ αυτό το «κυνήγι της ευτυχίας» που λοξοδρόμησε, στην πολιτική διαπίστωση ότι η «ευτυχία του ενός δεν σημαίνει κατ’ ανάγκη την ευτυχία του άλλου». Και αν η παραπάνω διαπίστωση ανήκει σε μια πολιτική κατάσταση προ πολλού ξεχασμένη, άλλο τόσο φαίνεται να ενισχύεται η άποψη αυτή από το ουτοπιστικό πλάνο της τέχνης, ως τελευταίου «ασύλου» στη σύγχρονη καπιταλιστική και σχιζοφρενική πραγματικότητα. Ο «ήρωας»,  ένας ξεπεσμένος πλέον ραψωδός, προσκαλεί το κοινό σε τοπική ταβέρνα για τη διαπραγμάτευση της πώλησης του έργου του, μια κίνηση που υπενθυμίζει πως ό,τι και να έχει διαμειφθεί επί σκηνής, το ντηλ της τέχνης είναι πάντα εμπορικής φύσεως. Επομένως, το οξύμωρο(;) ερώτημα που διαρκώς επανατίθεται γύρω από την πολιτική θέση του καλλιτέχνη, μένει να συζητηθεί κι εκτός σκηνής, μετά το πέρας της παράστασης. Σύμβαση που μας θυμίζει ότι έχουμε γίνει πάνω απ’ όλα θεατές, αν όχι συμμέτοχοι όλου αυτού του θεάματος που μας περιβάλλει.

 


info: Το έργο Το κυνήγι της ευτυχίας του Natural Theater of Oklahoma σε συνεργασία με το EnKnapGroup, παρουσιάστηκε στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Αθηνών & Επιδαύρου, 1 - 3 Ιουνίου 2018. Διαβάστε περισσότερα εδώ



 

Τάσος ΚΟΥΚΟΥΤΑΣ