Kat Válastur - Μια αίσθηση πρωτογονισμού από το μέλλον

rasp-your-soul_photo-leon-eixenberger_site--2

«Τι έχει απομείνει να χορευτεί;» ―το ερώτημα που διατύπωσε η χορογράφος Kat Válastur (Κατερίνα Παπαγεωργίου), μια δεκαετία πριν, δεν θα μπορούσε να είναι πιο επίκαιρο σήμερα, σε μια χρονική στιγμή που η τέχνη διερευνά εξονυχιστικά την πολύπλοκη σχέση της με το μέλλον, ενώ εκλαμβάνει το παρελθόν ως ήδη παρωχημένο, αποκομμένο ολοκληρωτικά από το παρόν. Στο έργο της Rasp your soul παρουσιάζονται και αλληλοδιαπλέκονται δύο φαινομενικά ασυμφιλίωτες πτυχές του εαυτού• από τη μία η υπέρμετρα σωματική διάσταση του χορευτή που συνορεύει με μια αρχέγονη, ζωική / ζωτική αισθητηριακότητα και από την άλλη η σαγηνευτικά αμφίσημη γλώσσα που αρθρώνεται μέσα από θραύσματα λέξεων ή φράσεων, αποκαλύπτοντας ένα ευρύ φάσμα νοημάτων.

Η ματιά της, θα έλεγε κανείς, στρέφεται προς την αναρχική πληθωρικότητα των αισθήσεων, προτείνοντας μια διαφορετική οριοθέτηση του χορευτικού σώματος στην σκηνή. Αν το σώμα στον χορό γίνεται συνήθως φορέας μιας υποκειμενικότητας που επιθυμεί να εκφραστεί και να εξωτερικεύσει μέσα από κινητικές φόρμες συναισθήματα ή βιώματα, στην περίπτωση του Rasp your soul το σώμα διχάζεται, αμφιταλαντεύεται διαρκώς σε ό,τι υπενθυμίζει τη ζωική του προέλευση και σε ό,τι επαληθεύει την ανθρώπινη φύση του. Ωστόσο, η προτεινόμενη σκηνική γλώσσα καταφέρνει επιδέξια να συγχωνεύσει τις δύο αυτές όψεις, χωρίς να δίνει προβάδισμα στη μία ή την άλλη «φύση». Ο χορευτής άλλοτε μετατρέπεται σε ανδρείκελο, ακολουθώντας παρορμήσεις που τον οδηγούν σε μια ηδονικά φορτισμένη σωματικότητα, και άλλοτε μοιάζει με ανθρωποειδές cyborg, προγραμματισμένο να επικοινωνεί μέσω ενός λεκτικού κώδικα που αντί να μεταδίδει νοήματα, επιστρέφει στη βασική αρχή κάθε γλώσσας, το σώμα.

Πράγματι, η χορογράφος αντιμετωπίζει το σώμα ως όργανο ικανό να συν-κινεί και να συν-κινείται, παίζοντας διαρκώς μ’ αυτό το «μέσα-έξω» των ορίων του. Το διάφανο ρούχο λειτουργεί μετωνυμικά, ως δέρμα που επιτρέπει να δούμε την κίνηση «απογυμνωμένη». Το ενδιαφέρον στην χορογραφία εστιάζεται στην πλαστικότητα του κορμού και των χεριών ειδικότερα, αλλά και στην εκφραστικότητα του προσώπου, προτείνοντας έτσι μια κατανομή των κινήσεων που αξιοποιεί θεατρικά, τόσο το πρόσωπο όσο και σώμα του χορευτή. Ο λόγος, στην ίδια κατεύθυνση, παραμένει καθαρό εκφώνημα που εκφέρεται ποικιλοτρόπως, σαν ένα ακόμη ερέθισμα στο ευρύ φάσμα των αισθητηριακών ροών που χαρακτηρίζει το έργο. Λαρυγγισμοί και πειραματισμοί που κάνουν την φωνή να εξέρχεται από τα σωθικά του ερμηνευτή, δημιουργούν συνεχώς την εντύπωση, ότι η γλώσσα δεν δρα απλώς πάνω μας, αλλά και μέσα από εμάς.

Το Rasp your soul παίζει με τις συνηχήσεις, την τονικότητα της φωνής αλλά και της κίνησης, σαν η σκηνή να αποτελούσε για την χορογράφο μιαν άλλη στοματική κοιλότητα, ένα όργανο που μεσολαβεί για να προ(σ)φέρει τον εαυτό, να ανακοινώσει την παρουσία του. Όπως και το στόμα άλλωστε, έτσι και η σκηνή, φαίνεται να μην είναι μόνο προορισμένη γι’ αυτή την τόσο διανοητική και ξεχωριστά ανθρώπινη λειτουργία• ο ερμηνευτής, σε διάφορες στιγμές του έργου, επιστρέφει σε μια πρωτόγονη ή σχεδόν ζωική κατάσταση, σε μια λησμονημένη προ πολλού αισθητηριακότητα, αποκλεισμένη από την χορευτική γλώσσα. Δράσεις, όπως το μάσημα των σκηνικών αντικειμένων, δεν εμπλουτίζουν μόνο ηχητικά την σκηνή –τα υγρά που γεμίζουν το στόμα του, το φτύσιμο του μασημένου υλικού–, αλλά παρέχουν και έναν τρόπο να ταυτιστούμε άμεσα με το δρώμενο, να επεξεργαστούμε αισθητηριακά ερεθίσματα που ξεπερνούν, αν όχι αμφισβητούν, την πρωτοκαθεδρία του ορατού. Ακόμη και η ομιλία επικαλείται αυτή την χαμένη αισθητηριακότητα, αφού η λειτουργία της δεν στέκεται απλώς σε ό,τι εκ-στομίζει ο ερμηνευτής, μεταπλάθοντας το νόημα των λέξεων, αλλά σ’ αυτό ακριβώς το «πέρασμα» πριν την εκφορά, ή μάλλον, στη μόνιμη παρουσία όσων μπορούν να εκφραστούν στο στόμα.

Οι ποιότητες στην κίνηση του ερμηνευτή Enrico Ticconi, είτε πρόκειται για μια σωματικότητα που παίζει με το γκροτέσκο, είτε για την αναφορά σε queer ταυτότητες, εναλλάσσονται και ανακυκλώνονται με ταχύ ρυθμό, σα σε μονότονη τελετουργία η οποία παραπέμπει στον ίδιο τον μηχανισμό της σκηνής που «αναμασά» διαρκώς υλικά για να τα καταπιεί ή να τα χωνέψει στο «εσωτερικό» της. Στο έργο ο ρυθμός λειτουργεί σαν ιστός που κρατά συνδεδεμένες τις δράσεις, παρότι η κυκλικότητα των μοτίβων/φράσεων, μπορεί να δώσει την αίσθηση μιας αδιέξοδης επανάληψης. Πράγματι, η επανεκκίνηση των δράσεων προς το τέλος της παράστασης, αγγίζει οριακά ένα σημείο καμπής από το οποίο όμως η χορογράφος ξεφεύγει επιδέξια, προτείνοντας μια ακαριαία, δραστική λύση για το φινάλε.

Σε κάθε περίπτωση, αυτή η ανορθόδοξη, σπάνια σωματικότητα στον χορό σε συνδυασμό με τη λειτουργία της γλώσσας, δημιουργεί ένα πεδίο αισθητηριακών αναφορών που δεν εξαντλείται στον χρόνο της παράστασης και σίγουρα δικαίωνει την πρόσφατη αλλαγή κατεύθυνσης στην έρευνα της χορογράφου. Η σκηνή, ως άλλη σκοτεινή κοιλότητα, γίνεται το ιδανικό μέσο για να αποκαλυφθεί η συνύπαρξη του ζωικού με το ανθρώπινο στοιχείο, παρότι ο άνθρωπος –ακόμη και στην πιο ασύλληπτα μελλοντική εκδοχή του– φαίνεται να παλεύει με ό,τι δεν έπαψε ποτέ να είναι: ένα ον που μέσα του κρύβει αυτήν τη διαλεκτική ένταση των δύο του «φύσεων», ή αλλιώς ένα ον με «ανθρωπόμορφη» ζωικότητα.

 


info: Το έργο Rasp your soul της χορογράφου Kat Válastur παρουσιάστηκε στη Στέγη του Ιδρύματος Ωνάση, 15 - 17 Ιουνίου 2018. Διαβάστε περισσότερα εδώ


 

Τάσος ΚΟΥΚΟΥΤΑΣ