Γίρζι Κύλιαν [1947 -]

jiri-kyliansabine-kupferberg-web

 Το σώμα ως έργο τέχνης

 

Γεννημένος την 21η Μαρτίου του 1947 στην Πράγα, ο Jiří Kylián  (Γίρζι Κύλιαν) «ερωτεύτηκε» αρχικά το τσίρκο. Ωστόσο, η επιθυμία του να γίνει ακροβάτης παρέμεινε ανεκπλήρωτη. Παρόλα αυτά, στην ηλικία των εννέα ξεκίνησε μπαλέτο στο Εθνικό Θέατρο της Πράγας και το 1962 έγινε δεκτός στο Κονσερβατόριο της γενέτειράς του. Σε συνδυασμό με το κλασικό μπαλέτο, οι σπουδές εκείνη την εποχή περιελάμβαναν μοντέρνο χορό (τεχνική Μάρθα Γκράχαμ) αλλά και ιστορία παραδοσιακής μουσικής και χορού, θεωρία μουσικής, πιάνο και εισαγωγή στη χορογραφία. Το 1967 με υποτροφία του Βρετανικού Συμβουλίου ο νεαρός τότε Κύλιαν συνέχισε τις σπουδές του στο Λονδίνο, στη Σχολή του Βασιλικού Μπαλέτου (Royal Ballet School).

Ένα χρόνο αργότερα, ο νεαρός σπουδαστής τράβηξε την προσοχή του John Cranko (Τζον Κράνκο) (1927-1973), ο οποίος διατελούσε τότε διευθυντής του Μπαλέτου της Στουτγάρδης. Ο Κράνκο επιστράτευσε τον Κύλιαν στη διάσημη ομάδα και σύντομα ο δεύτερος ανελίχθηκε στην κατηγορία των σολίστ του μπαλέτου. Ο Κράνκο διέγνωσε το ταλέντο του νεαρού Κύλιαν στη χορογραφία και μόλις το 1970 παρουσίασε την πρώτη του δουλειά “Paradox” σε μορφή ντουέτου, με την ομάδα Noverre-Gesellschaft. Ακολούθησαν δουλειές για το Μπαλέτο της Στουτγάρδης γεγονός που οδήγησε στην εξάπλωση της φήμης του χορογράφου.

Το 1973, το “Viewers” ήταν αποτέλεσμα της πρώτης συνεργασίας του χορογράφου με το Nederlands Dans Theater. Η ομάδα, ήδη διεθνούς φήμης, είχε ιδρυθεί το 1959 από τους Carel Birnie, Benjamin Harkarvy, Aartvan Stegen με σκοπό να αναμορφώσει το υπάρχον χορευτικό λεξιλόγιο και να αναδείξει νέες κινητικές φόρμες. Από τους πλέον καταξιωμένους ανθρώπους που συνδέθηκαν με το NDT ήταν οι Χανς βαν Μάνεν και Γκλεν Τέτλυ. Και οι δύο διετέλεσαν καλλιτεχνικοί διευθυντές του NDT πριν την άφιξη του Κύλιαν. Το 1975, σε ηλικία 28 χρονών, μετά από τις δημιουργίες “Stoolgame” και “La Cathédrale Engloutie”, ο χορογράφος ανέλαβε από κοινού με τον Χανς Κνιλ τη διεύθυνση του σχήματος, ενώ δύο χρόνια αργότερα έμεινε μόνος στη θέση του καλλιτεχνικού διευθυντή. Το 1978 σημείωσε την πρώτη του διεθνή επιτυχία με το έργο “Sinfonietta” σε μουσική Λέος Γιάνατσεκ.

Κορυφαία έργα για σύνολα χορευτών όπως το “Symphonyofpsalms” χάραξαν την κατευθυντήρια γραμμή που έδωσε ο Κύλιαν στο NDT, χωρίς ωστόσο να παραβλέψει την ιδιαιτερότητα της ατομικής ερμηνείας μέσα από πιο προσωπικά δείγματα γραφής όπως το “Silentcries”. Αυτή ήταν άλλωστε και η αφορμή που το 1991, όταν μετά τη σύσταση της ομάδας NDT II (για χορευτές ηλικίας μεταξύ 17 και 22 ετών) δημιούργησε την NDT III – ένα σχήμα προορισμένο για πιο έμπειρους χορευτές «ηλικίας από 40 μέχρι θανάτου», όπως αρέσκεται και ο ίδιος να λέει. Έκτοτε, έως το 2006 όταν το NDT III έκλεισε για οικονομικούς λόγους, με τη βοήθεια χορογράφων διεθνούς φήμης κατάφερε να χτίσει ένα ρεπερτόριο με σπουδαία έργα, μερικά από τα οποία έχουμε ακόμη τη δυνατότητα να παρακολουθούμε ζωντανά.

Ο Γίρζι Κύλιαν θεωρείται ένας ζωντανός μύθος. Ο χορογράφος το όνομα του οποίου είναι στενά συνδεδεμένο με το NederlandsDansTheater (NDT) αποτελεί ένας χαμαιλέοντας καλλιτεχνικής φύσης. Μέχρι τα 64 του είχε δημιουργήσει πάνω από 101 έργα, τα 76 με τη διάσημη ολλανδική ομάδα. Οι πρώιμεςδημιουργίες ήταν αποκλειστικά για τα Μπαλέτα της Στουτγάρδης, το Μπαλέτο της Όπερας του Παρισιού, το Μπαλέτο του Τόκυο κ.ά. ενώ πολλές από αυτές αποτελούν μέρος του ρεπερτορίου σημαντικών διεθνών ομάδων. Παρά τη γόνιμη καλλιτεχνική του πορεία, ο Κύλιαν είναι ο άνθρωπος που αρνείται τα φώτα της δημοσιότητας. Αντ’ αυτού προτιμά να μιλά στο κοινό μέσω των χορευτών-ερμηνευτών.

Κάθε απόπειρα να κατατάξει κανείς τη ζωή του Κύλιαν σε ξεχωριστές καλλιτεχνικές περιόδους – για παράδειγμα, τα χρόνια της δεκαετίας του ’80 όταν δημιουργούσε τα «Άσπρα και Μαύρα» μπαλέτα – αποτυγχάνει, καθώς έρχεται αντιμέτωπη με την ακατάτακτη γραφή και μοναδικότητα του έργου του: «Παρότι εμείς – χορευτές και χορογράφοι –χρησιμοποιούμε ένα συγκεκριμένο αλφάβητο, αυτό μπορεί πάντα να παραλλαχτεί έτσι, ώστε να προκύψουν νέες δυνατότητες έκφρασης. Το ανθρώπινο σώμα έχει περίπου 275 αρθρώσεις και αμέτρητους μύες που τις θέτουν σε κίνηση..! Έχουμε ένα μυαλό με απεριόριστη δημιουργική ικανότητα. Ο συνδυασμός αυτών, καθώς και πολλών άλλων δυνατοτήτων που μας δίνονται, απεγκλωβίζει την καλλιτεχνική έκφραση από περιορισμούς, ή με άλλα λόγια, οι τρόποι με τουςοποίους μπορεί κανείς να κινηθεί και να δημιουργήσει σχέσεις με τους γύρω και το περιβάλλον του είναι απεριόριστος».

Ο Κύλιαν ποτέ δεν χρησιμοποιεί την κίνηση μονομερώς, ως σωματική έκφραση. Στη δική του αντίληψη η κίνηση είναι πάντα συνδεδεμένη με τα συναισθήματα, τις σχέσεις, τις κατάστασεις τις οποίες βιώνουμε, την πνευματικότητα, ή αντιστοίχως με μια αίσθηση, μια φόρμα, μια αισθητική. Αντλώντας από την παράδοση του κλασικού χορού, στο κινητικό λεξιλόγιο του χορογράφου συνυπάρχουν διαφορετικά στοιχεία τα οποία διεγείρουν τη φαντασία, συντελούν στην επικοινωνία, ή στη διερεύνηση ερωτημάτων που θέτει ο ίδιος σε σχέση με τους χορευτές και το περιβάλλον τους. Οι διερωτήσεις του κινούνται γύρω από την ανθρώπινη ύπαρξη – ο συνδυασμός πνευματικότητας και σωματικότητας, αλήθειας και υποκρισίας, η αντοχή, η δύναμη, το συναίσθημα, η παροδικότητα της ίδιας της ύπαρξης – αλλά και γύρω από την κοινωνία, το σύμπαν, τον κύκλο ζωής. Μια υπαρξιακή ενδοσκόπηση αφού «δεν υπάρχει τίποτε πιο προσωπικό από το να χορεύεις, το ίδιο το γεγονός μεταμορφώνει τον χορευτή σε ένα έργο τέχνης – αυτό είναι στην ουσία που τον κάνει τόσο ελκυστικό, εύθραυστο αλλά και ενδιαφέρονταΤόσο οι χορευτές όσο και οι χορογράφοι είναι πολύ ευαίσθητοι, ευάλωτοι, σαν να επρόκειτο για κάποιο είδος προς εξαφάνιση. Αυτό γιατί αποφασίσαμε να μετατρέψουμε το σώμα σε ένα έργο τέχνης. Η γύμνια που συνοδεύεται με αυτή την έκθεση απαιτεί πολύ θάρρος. Είσαι εκεί, εκτεθειμένος, με όλες τις αδυναμίες σου, τα λάθη, τα μειονεκτήματά σου

Με μια βαθιά αίσθηση της μουσικής, τα έργα του Κύλιαν διαρκώς διαπραγματεύονται το μυστήριο της ανθρώπινης ύπαρξης, αποκαλύπτοντας πτυχές του μέσα από το χορό. «Μέσα από τη δουλειά μου ως χορογράφος καταπιάνομαι με την άβυσσο της ψυχής. Αποπειρώμαι να καταγράψω τι σημαίνει να είσαι άνθρωπος.»

Τάσος Κουκουτάς