Gourfink και Toeplitz: σύμπραξη Χορού και Μουσικής

m-gourfink--k-toeplitz_photo-peggy-jarrell-kaplan

Συνέντευξη στην Ηλιάνα ΦΥΛΛΑ

 

Ανατρεπτικό καλλιτεχνικό δίδυμο της γαλλικής σκηνής που αναπτύχθηκε ραγδαία κατά τη δεκαετία του 2000, η Γαλλίδα χορογράφος Myriam Gourfink και ο Γάλλος συνθέτης Kasper T. Toeplitz έχουν διαγράψει μια αξιοσημείωτη πορεία τόσο στο χώρο της σκηνικής παρουσίας, όσο και στο χώρο της καλλιτεχνικής έρευνας. Ελάχιστα γνωστή στη χώρα μας, αλλά ήδη πολύ σημαντική στη Γαλλία, η χορογράφος Myriam Gourfink κάνει την πρώτη της εμφάνιση στην Ελλάδα (5 Απριλίου 2014) με τον από 15ετίας μουσικό συνεργάτη της Kasper T.Toeplitz.

Η ιδιαίτερη και μοναδική χορογραφική προσέγγιση της Myriam Gourfink εμποτισμένη από τις αρχές της σύνθεσης σε μεταγλώσσα, τη χρήση τεχνολογιών, την ανοιχτή ερμηνεία, τη βραδύτητα και την έμφαση στην εσωτερική και εξωτερική εμπειρία της λεπτομέρειας, τη φιλοσοφία, αλλά και τη σωματική και υπαρξιακή προσέγγιση της yoga, σε συνδυασμό με την ιδιαίτερη μουσική προσέγγιση ενός υπνωτιστικού καθαρού ήχου του Toeplitz, συνθέτουν μια εμπειρία για το θεατή που ανατρέπει τις αρχές του θεάματος και της ακρόασης.

Με αφορμή την παρουσία τους στο φεστιβάλ σύγχρονης μουσικής Borderline '14 της Στέγης, μιλήσαμε μαζί τους για τον ιδιαίτερο τρόπο με τον οποίο προσεγγίζουν τη σχέση Χορού - Μουσικής. Οι ερωτήσεις που τους θέσαμε προσπαθούν να χαρτογραφήσουν συνοπτικά τα βασικά χαρακτηριστικά της δεκαπενταετούς συνεργασίας τους, καθώς και να παρουσιάσουν την performance Data_Noise που θα δούμε στην Αθήνα*.
 

Η κοινή σας καλλιτεχνική πορεία χτίζεται εξελικτικά από το 1999. Πώς αντιλαμβάνεστε το διάλογο ανάμεσα στο χορό και τη μουσική, το σώμα, το χώρο και την ηχητικότητα;

Kasper T. Toeplitz: Απορρίπτω την ιδέα του μουσικοχορευτικού διαλόγου με όρους παραγγελίας, όπως δεν μπορώ να φανταστώ τη σύνδεση των δυο καλλιτεχνικών εκφράσεων απεικονιστική και επεξηγηματική. Για μένα η σχέση τους δομείται με βάση την εικόνα της αρχιτεκτονικής και αυτό που δημιουργεί τη σχεσιακή τους δομή είναι αναμφίβολα η ιδέα του χρόνου. Μια χρονική λογική που πέρα από την κοινή διάρκεια βασίζεται στη συνύπαρξη πολλών διαφορετικών χρονικοτήτων την ίδια στιγμή.
Η διάρκεια μιας χορογραφικής πρότασης, με κατευθύνει ως προς το μέγεθος της μουσικής αρχιτεκτονικής επιτρέποντας μου να σκεφτώ τις αναλογίες και τις διαρθρώσεις. Ωστόσο, αντί της αναζήτησης μιας απόλυτης δομικής ισορροπίας, προσανατολίζομαι περισσότερο στην αναζήτηση μιας ανοιχτής διάρκειας, μιας διαστολής ενός σημείου μέσα στο χρόνο, μιας στάσης πάνω σε μια εικόνα...

Myriam Gourfink: Ως χορογράφο με απασχολεί περισσότερο ο χώρος ως έννοια και όχι ως υπαρκτό πλαίσιο. Κατασκευάζω το χώρο χάρη ενός συστήματος χορογραφικής γραφής και σύνθεσης που προέρχεται από το Labanotation. Έτσι, η αντίληψη του άυλου χώρου της μουσικής παρά τη διαφορετικότητά της, μου φαίνεται πολύ κοντινή με αυτή του φαντασιακού-εικονικού χώρου που επινοώ με τις παρτιτούρες μου. Η συνάντηση των δύο άυλων χώρων, του χορού και της μουσικής, παράγει τη δραματουργία του έργου, καθώς τα δύο εκφραστικά μέσα συνδιαλέγονται, αντικρούονται, αλληλεπικαλύπτονται ή αλληλοεπιβάλλονται.
Όσον αφορά την ερμηνεία, την κινησιολογία και τις σωματικές ποιότητες, η μουσική του Kasper προτείνει ένα ηχητικό περιβάλλον που μεταφέρει διαφορετικές υφές, φωτιστικούς παλμούς, γεύσεις, οσμές, θερμοκρασίες. Ένα βομβώδες πλαίσιο που κυριολεκτικά ελαφραίνει και αναδεικνύει την παραμικρή λεπτή κίνηση, ένα μουσικό λόγο που διεγείρει το φαντασιακό του χορευτή ταξιδεύοντάς τον μέσα σε μια πληθώρα αισθητηριακών πληροφοριών.

 

Ποιά είναι τα κοινά στοιχεία των καλλιτεχνικών σας λεξιλογίων, εκείνα που δημιουργούν το περιεχόμενο της συνθετικής σας επικοινωνίας ;

K.T.T. : Ερχόμενος από το χώρο της σύγχρονης μουσικής και της «σιωπηρής σύνθεσης στο τραπέζι» έργων που ερμηνεύονται πάντα σε μεταγενέστερη στιγμή από εκείνη της γραφής τους, έβρισκα παράξενο ότι στο χώρο της χορογραφίας η σύνθεση προέκυπτε συχνά από τον αυτοσχεδιασμό, τη μιμητική, τις δοκιμές με τους χορευτές, την ενσάρκωση της κίνησης και την αξιολόγησή της μέσω της οπτικής διαδικασίας και όχι από την ύπαρξη και χρήση μιας μεταγλώσσας. Η συνάντηση με μια χορογράφο που δημιουργεί τις παρτιτούρες της πριν από την πρώτη πρόβα και που τοποθετεί στο έργο την κίνηση μόνο μετά την ολοκλήρωση της σύνθεσης του, όπως συμβαίνει δηλαδή με τον ήχο στη μουσική, δεν μπορούσε παρά να μου αρέσει… 

M.G.: Έπειτα υπάρχει επίσης το ζήτημα της διαχείρισης του χρόνου. Η μουσική του Kasper δεν είναι ρυθμική αλλά δεν είναι ωστόσο ούτε γραμμική, ενώ ο χορός που εγώ αναπτύσσω είναι συχνά πολύ αργός σε σημείο που η κίνηση να φαίνεται συνεχής και αναπαραγόμενη. Ωστόσο αν κοιτάξουμε από πιο κοντά, πιστεύω ότι υπάρχουν άπειρες αισθητηριακές πληροφορίες που διατρέχουν το σώμα που κινείται. Υπάρχει λοιπόν κάτι το φανερά κοινό ανάμεσα στο χορογραφικό μου κόσμο και στο μουσικό σύμπαν του Kasper. Κάτι σαν μια εσωτερική έκρηξη που αλλάζει τη συνήθη αντίληψη του χρόνου και της ζωής που δεν είναι απαραίτητα πιο αργή, αλλά πιο φορτωμένη με αισθητηριακές πληροφορίες.

 

Οι τρόποι και τα εργαλεία συνεργασίας σας ;

K.T.T. : Τα έργα δεν δουλεύονται ταυτόχρονα από κοινού. Αφού αρχικά συζητήσουμε και εξηγήσουμε την οπτική μας ο ένας στο άλλο σχετικά με την « ποιητική » του project, καθένας δουλεύει πάνω στον τομέα του, με το δικό του ρυθμό, με τα δικά του εργαλεία και ιδέες. Τα δικά μου εργαλεία είναι κλασσικά: το πεντάγραμμο ή ένα λογισμικό μουσικής σύνθεσης σε υπολογιστή. Ωστόσο, συχνά κοινό μας μέσο με την Myriam είναι η χρήση των νέων τεχνολογιών. Προσωπικά ενδιαφέρομαι πολύ για τις τεχνολογικές εξελίξεις και κυρίως για όσα αυτές επιφέρουν ως νέοι τρόποι σκέψης και μοντέλων.

M.G. : Οι δικοί μου κινητήριοι μοχλοί για τη σύλληψη ενός έργου ποικίλουν : μια εικόνα, μια γεωμετρική φόρμα, ένα ιδιαίτερο σημείο του συστήματος γραφής μου που επιθυμώ να επεξεργαστώ, ένα ζώο, ένα βιβλίο ή μια βιωμένη εμπειρία κατά τη διάρκεια μιας συνεδρίας yoga…Το εκάστοτε ερέθισμα έρχεται να συνδιαλεχθεί με τη χορευτική μου τεχνική που βασίζεται στη χρήση της αναπνοής, το ραφινάρισμα των πέντε αισθήσεων, τα εργαλεία της yoga, της γραφής του Laban, αλλά και τους διαλόγους μας με τον Kasper.

 

Ποια ήταν η ιδιαίτερη καλλιτεχνική προσέγγιση του έργου Data_Noise που χαρακτηρίζει το σκηνικό διάλογο χορού και μουσικής;

K.T.T. : Το Data_Noise στηρίζεται σε έναν παλαιότερο προβληματισμό μου, που συνδέεται με το ζήτημα της ηλεκτρονικής μουσικής και την έννοια της ερμηνείας στη μουσική όταν αυτή παράγεται από ένα όργανο τόσο τέλεια ντετερμινιστικό όπως ο υπολογιστής. Ένα όργανο δηλαδή, το οποίο διατηρεί τη μνήμη όλων των παραμέτρων παραγωγής και μετατροπής του ήχου και για το οποίο η έννοια του τυχαίου ή του αυτοσχεδιαστικού δεν υφίσταται στην πραγματικότητα. Εδώ δένει η παρουσία του χορού στο έργο, που συνδέεται κυρίως με την ιδιαίτερη αντίληψή που ο χορός προάγει για την τέχνη, τον κόσμο και την κοινωνική οργάνωση. Είμαι βέβαιος ότι ένας χορευτής διαθέτοντας ακόμη και την καλύτερη τεχνική του κόσμου δεν θα έκανε ποτέ την ίδια κίνηση με τον ίδιο ακριβώς τρόπο. Μετά από μια μεγάλη σειρά μουσικών έργων, στα οποία στόχος υπήρξε η ένταξη της κίνησης μέσα στο ηχητικό με μια ή περισσότερες μουσικές λειτουργίες να εκτελούνται από το χορό, το Data_Noise, χρησιμοποιεί ένα ηλεκτρονικό σύστημα συλλογής δεδομένων τοποθετημένο στο χώρο που χορεύει η Myriam που υπηρετεί αυτό τον σκοπό. Η πληθώρα δεδομένων που συλλέγεται, φτάνει στον υπολογιστή που παράγει τον ήχο, διαταράσσοντας τον ήδη υπάρχοντα προγραμματισμό του και αποδίδοντας ένα μουσικό αποτέλεσμα που ενώ είναι πάντα ταυτόσημο, δεν είναι ποτέ το ίδιο. 

M.G.: Όσον αφορά το χορό, το Data_Noise προτείνει ένα ιδιαίτερο σωματικό οπτικό αποτέλεσμα σχετιζόμενο με το χωρικό πλαίσιο στο οποίο εγγράφω την κίνησή μου. Ένα ψηλό τραπέζι, διαιρεί το σώμα σε δύο μέρη προσφέροντας τη δυνατότητα ανατροπής του κάθετου και του οριζόντιου, καθώς και μιας χρονικής διάθλασης που επηρεάζει την συνηθισμένη λογική της κίνησης.  


 


info: 5 Απριλίου 2014 | Στέγη Τεχνών και Γραμμάτων (μικρή σκηνή), Λ Συγγρού 107-109, τηλ. 210900 58 00, Μετρό: στάση Συγγρού-Φιξ │Ώρα 21.00 – 00.00 │Περισσότερες πληροφορίες για το Borderline Festival ’14 εδώ


photo © Peggy Jarrell Kaplan

Ηλιάνα ΦΥΛΛΑ