Η Janet Eilber μιλά για την Martha Graham

janet-color-web

Η Janet Eilber είναι η καλλιτεχνική διευθύντρια της Martha Graham Dance Company. Εντάχθηκε στην ομάδα το 1972 και χόρεψε για πολλά χρόνια σε αυτήν. Η Μάρθα Γκράχαμ είχε δημιουργήσει αρκετούς ρόλους αποκλειστικά για εκείνην. Η κ. Eilber έχει χορέψει, μεταξύ άλλων, ως σολίστ στο Λευκό Οίκο και ως παρτενέρ του Ρούντολφ Νουρέγιεφ. Παρέμεινε στο πλευρό της Γκράχαμ  μέχρι το τέλος της και δεν έχει μόνο να μεταφέρει σπουδαίες αναμνήσεις από εκείνη, αλλά είναι και ο άνθρωπος που έχει εξουσιοδοτηθεί να προάγει και να μεταδώσει το όραμα της μεγάλης χορογράφου στις επόμενες γενιές.

 

Έχετε μοιραστεί πολλές ώρες δουλειάς μαζί με την Μάρθα Γκράχαμ. Πως θα περιγράφατε μια συνηθισμένη μέρα μαζί της; Πως ήταν με τους χορευτές της, τους σπουδαστές της, τους ανθρώπους που δούλευαν μαζί της;

Όταν ήμουν χορεύτρια της ομάδας, η Μάρθα όλο δούλευε κάποιο καινούργιο πρότζεκτ. Είχε ανάγκη να βρίσκεται διαρκώς σε μια δημιουργική διαδικασία. Η ημέρα μας ξεκινούσε με ένα μάθημα χορού και στη συνέχεια με πρόβα για κάποιο από τα έργα του ρεπερτορίου της. Η Μάρθα δούλευε από τις 2 ως τις 4 το μεσημέρι και από τις 8 ως τις 10 το βράδυ. Ήταν πολύ γενναιόδωρη και ευγενική με τους ανθρώπους γύρω της, εκτός και αν ήθελε κάτι από αυτούς… αν προσπαθούσε να φέρει στην επιφάνεια κάτι από εμάς. Διέθετε το χάρισμα να «διαβάζει»  τους ανθρώπους. Μπορούσε να διαβάζει τη γλώσσα του σώματος και να καταλαβαίνει με τι άνθρωπο είχε να κάνει. Κατάφερνε να προσαρμόζει τον τρόπο που θα σε πλησίαζε ανάλογα με τη ψυχολογία σου. Ήξερε πώς να φλερτάρει, αλλά και πώς να σε τρομοκρατεί. Μπορούσε να γίνει πολύ αστεία, αλλά και πολύ στεγνή. Όπως επίσης μπορούσε να συμπεριφέρεται σα μαμά. Καταλαβαίνετε πόσο σπουδαία θεατρική μορφή ήταν, αφού κατάφερνε να αλλάζει πρόσωπο στη στιγμή, ανάλογα με το τι ζητούσε.

Με ποιόν τρόπο δημιουργούσε τα έργα της; Ποια ήταν η σχέση της με τη μουσική και πόση σημασία έδινε στα κοστούμια κατά τη δημιουργική διαδικασία;

Η δική μου γενιά χορευτών της ομάδας ήμασταν οι πρώτοι που δεν είχαμε τη Μάρθα να χορεύει μαζί μας στη σκηνή. Ήταν τότε από τις πρώτες φορές που η Μάρθα καθοδηγούσε παρατηρώντας τη δουλειά απ’ έξω και όχι μέσα από αυτήν. Ήταν μια τεράστια αλλαγή για εκείνη και της ήταν εξαιρετικά δύσκολο. Αλλά πολύ γρήγορα έμαθε πώς να αρθρώνει αυτό που είχε στο μυαλό της και έδειξε πολύ εμπιστοσύνη σε κάποια λίγα άτομα από εμάς για να φέρνουμε εις πέρας το όραμά της. Μας περιέγραφε τι ήθελε και μας ζητούσε να αυτοσχεδιάζουμε πάνω στις ιδέες της. Τότε εκείνη διάλεγε κινήσεις, τις εμπλούτιζε, και τις αξιοποιούσε κινησιολογικά ανάλογα με την ιδέα της.  

Όσο για τη μουσική.. κατέβαλε τεράστιες προσπάθειες ώστε η μουσική να μη μας παρασύρει. Ήθελε οι ιδέες της να λειτουργούν πρώτα πάνω στην κίνηση και στη συνέχεια η μουσική απλά να την υποστηρίζει. Πολλοί χορογράφοι δουλεύουν με διαφορετικό τρόπο. Διαλέγουν πρώτα τη μουσική και μετά τοποθετούν την κίνηση πάνω σε αυτήν. Η Μάρθα έκανε εντελώς το αντίθετο.

Οι ανατρεπτικές ιδέες της γύρω από τα κοστούμια αναπτύχθηκαν όταν άρχισε να χρησιμοποιεί υφάσματα προκειμένου να τονίζει το συναισθηματικό μήνυμα του χορού. Λαμπρό παράδειγμα αποτελεί ασφαλώς το Lamentation, χορογραφία στην οποία η Μάρθα φοράει έναν ελαστικό υφασμάντινο σωλήνα που τον τεντώνει εσωτερικά με τις κινήσεις της για να εκφράσει τον πόνο της θλίψης. Το έργο αυτό δημιουργήθηκε το 1930 και αποτέλεσε μια νέα ριζοσπαστική φόρμα για το σκηνικό κοστούμι.

 Όταν το έργο της Μάρθα Γκράχαμ θα περάσει σε νεότερες γενιές που δεν την έχουν γνωρίσει, θα είναι δυνατό να διατηρηθεί η αυθεντικότητά του ή θα είναι αναπόφευκτο να ενσωματωθούν σε αυτό νέα στοιχεία; Ποιο είναι το δικό σας όραμα για τη συνέχεια του έργου της;

Όλα είναι πιθανά! Οι νέες γενιές χορευτών διαθέτουν όλο και περισσότερες ευκολίες, είναι πιο καλλιεργημένοι και πιο «σωματικοί». Είναι όπως στους Ολυμπιακούς Αγώνες, που σε κάθε διοργάνωση σπάνε τα ρεκόρ της προηγούμενης. Η Μάρθα λάτρευε αυτό το στοιχείο στους χορευτές και ενσωμάτωσε αυτή τη «σωματικότητα» στο έργα της. Αλλά, ενώ επέτρεπε σε αυτή τη νέα τεχνική ευκολία να αναδεικνύει τα κλασικά έργα της, ήταν παράλληλα αποφασισμένη να διατηρεί το συναισθηματικό μήνυμα και να κρατά ανέπαφο το δραματικό στοιχείο της δουλειάς της. Έμαθα από το παράδειγμά της και είναι ακριβώς το ίδιο που προσπαθούμε να κάνουμε και εμείς σήμερα.

Με ποια διαδικασία αναβιώνετε τις χορογραφίες της Martha Graham; 


Για να αναβιώσουμε τα κλασικά έργα της Γκράχαμ, βασιζόμαστε σε ταινίες ή βιντεοκασέτες, ώστε οι νέοι χορευτές να μαθαίνουν αρχικά τα βήματα των ρόλων τους και να μπαίνουν στο «σωματικό» χάρτη της χορογραφίας. Στη συνέχεια, οι χορευτές δουλεύουν με τους υπεύθυνους πρόβας, που συνήθως προέρχονται από διαφορετικές γενιές της ομάδας της Γκράχαμ. Με αυτό τον τρόπο καταφέρνουμε να εισχωρούμε στην αρχική κατεύθυνση και τον εσωτερικό, ψυχολογικό σχεδιασμό των χορών έτσι όπως έχουν περάσει από γενιά σε γενιά.

Τον Οκτώβριο του 2012, ο τυφώνας Σάντυ κατέστρεψε παλιά και πολύτιμα κοστούμια και σκηνικά της ομάδας. H ομάδα ξεπέρασε αυτή την κρίση;

Θα «αναρρώνουμε» για πολλά χρόνια ακόμη από τον τυφώνα Σάντυ. Αλλά είμαστε υπερήφανοι που δεν χάσαμε εξ αιτίας του, ούτε μια παράσταση. Χρειάστηκε να δανειστούμε κοστούμια από άλλες ομάδες - που έχουν τα έργα της Γκράχαμ στο ρεπερτόριό τους- και δουλέψαμε πολύ σκληρά τους πρώτους εκείνους μήνες για να αποκαταστήσουμε τα αντικείμενα και τα σκηνικά εκείνα που θα χρειαζόμασταν άμεσα. Αλλά εξακολουθούμε να αναζητούμε κεφάλαια για να συνεχίσουμε αυτή τη διαδικασία. Κάναμε ό,τι καλύτερο για να στρέψουμε αυτή την καταστροφή από τον τυφώνα σε ευκαιρία, ώστε να αποκατασταθούν κάποιες παραγωγές και να γίνουν πιο ευέλικτες για τα ταξίδια. Για παράδειγμα, Η Ιεροτελεστία της Άνοιξης που θα παρουσιάσουμε στην Ελλάδα σε παραγωγή της Μάρθα Γκράχαμ, έχει τώρα ένα σκηνικό πολύ πιο απλό από το αρχικό. Είναι και ένας από τους λόγους που τώρα μπορούμε να μεταφέρουμε αυτή την παραγωγή σε περιοδεία, και πιστεύω πως το Ελληνικό κοινό που θα δει αυτή την καταπληκτική δουλειά, θα την εκτιμήσει πολύ.

 


info: Η Martha Graham Dance Company θα βρίσκεται σε περιοδεία στην Ελλάδα, Ναύπλιο 5/7, Θεσσαλονίκη 7 & 8/7, Ιθάκη 10/7 και Αθήνα 12/7


φωτο © Hibbard Nash

Δέσποινα ΨΑΛΛΗ