«Η γιόγκα συναντά τον χορευτή» και εμείς... τη Λήδα Σάνταλα

leda_port_june_2015-04_pp-629x480

Μια αναλυτική συζήτηση με τη Λήδα Σάνταλα
πάνω στις βαθύτερες ανάγκες του χορευτή και
πως αυτές μπορούν να καλυφθούν με την πρακτική της γιόγκα


Με βαθιά και εμπεριστατωμένη γνώση του φιλοσοφικού συστήματος, αλλά και της πρακτικής της Γιόγκα, η Λήδα Σάνταλα είναι από τους πρώτους που τη δίδαξαν και τη διδάσκουν ακόμη στην Αθήνα, από το 1987. Χαρισματική δασκάλα, αλλά και όμορφος άνθρωπος! Στη συνάντηση μας, με την ιδιότητά της ως δασκάλα της πανάρχαιας αυτής πρακτικής, αλλά και ως χορεύτρια ινδικού κλασικού χορού, χορογράφος και χοροθεραπεύτρια, παρατηρεί το χορευτή μέσα από το πρίσμα της γιόγκα, διεισδύει στη βαθύτερη σχέση με το βασικό του εργαλείο, το σώμα, και αναλύει τις «ανάγκες» που ο επαγγελματίας χορευτής έχει να καλύψει, αλλά και τις «ποιότητες» που καλείται να αναπτύξει. Παράλληλα, μέσα από την κουβέντα μας, προκύπτουν πολύτιμες πληροφορίες για τον ανήσυχο θεατή, που αναζητά να γνωρίζει κάτι πιο σύνθετο για τον τρόπο που δουλεύει ένας χορευτής.

Υπάρχει κοινός τόπος ανάμεσα στην πρακτική της γιόγκα και στην εκπαίδευση ενός χορευτή; Ποιες είναι οι ψυχοσωματικές διεργασίες με τις οποίες έρχεται αντιμέτωπος ο χορευτής, αφού πρώτα κατακτήσει την τεχνική του; Αρκεί μόνο μια εξαιρετική τεχνική για να κάνει ‘σπουδαίο’ ένα χορευτή; Τι ‘βλέπει’ ο θεατής και πως έχει δουλέψει ο χορευτής;  Τι είναι η «εικόνα σώματος»; Και πως η πρακτική της γιόγκα βοηθά στα παραπάνω;

Oι βασικές ανάγκες ενός χορευτή

Λήδα ΣΑΝΤΑΛΑ: να αισθάνεται καλά στο σώμα του! Να είναι σε καλή φυσική κατάσταση, με σώμα ευέλικτο, δυνατό και ελαστικό μυϊκό σύστημα, να έχει γνώση και έλεγχο του σώματος του, να έχει εύρος. Ως προς το χώρο, να μπορεί να κινείται σε μια κατεύθυνση σταθερά, να μπορεί όμως να ελίσσεται σωστά και στην ελικοειδή κίνηση ως προς τις διαδρομές του. Να έχει εύρος ως προς το χρόνο, να κινείται δηλαδή πολύ γρήγορα σε μια χορογραφία και σε πολύ καλό ρυθμό, και αντίστοιχα να κινείται και σε πολύ αργό ρυθμό. Να έχει ροή σωματικής ενέργειας, ελεύθερη ροή, όπως π.χ. μια φούστα που ανεμίζει, αλλά συγχρόνως και συγκρατημένη (όπως π.χ. στην τεχνική της Γκράχαμ), όπως και στη γιόγκα. Να έχει δύναμη. Η δύναμη έχει να κάνει με το αν είσαι βαρύς ή ελαφρύς. Αυτές είναι βασικές κατηγορίες μέσα από τις οποίες φτιάχνεται και η ‘εικόνα σώματος’ και η γιόγκα δουλεύει πάνω σε αυτά.

Τι είναι άσανα

Λήδα ΣΑΝΤΑΛΑ: το σύστημα της γιόγκα αποτελείται από οκτώ (8) πεδία εφαρμογής ή άσκησης, τα οποία λέγονται ‘ανγκας’. Το 3ο σκέλος εφαρμογής λέγεται ‘άσανα’ που είναι η εργασία με το σώμα και το 4ο σκέλος ‘πραναγιάμα’, που αφορά στον έλεγχο της ενέργειας μέσω της αναπνοής. Τα υπόλοιπα τέσσερα έχουν να κάνουν με αυτό που λέμε συγκέντρωση – διαλογισμός και τα δύο πρώτα με ορισμένες ασκήσεις, για το πως κανείς να συμπεριφέρεται και πως να σκέφτεται, για να μπορεί να κρατά τον εαυτό του σε μια καλή σωματική, ψυχική και νοητική κατάσταση, που αποτελούν προϋποθέσεις για τον τελικό στόχο της γιόγκα, την πνευματική υπέρβαση. Με το 3ο σκέλος που είναι οι άσανας, με μια πολύ συγκεκριμένη μεθοδολογία, που αποτελείται από στάσεις ή κινήσεις οι οποίες συνοδεύονται από αναπνοή, ή γίνονται πάνω σε ειδική αναπνοή, με συγκέντρωση και κλειστά μάτια, βελτιώνεται η υγεία και αυξάνεται η συνειδητοποίηση του σώματος, της αναπνοής και των λεπτοφυών συνδέσεων τους με το ασυνείδητο και την πνευματική υπόσταση. Οι πνευματικές ασκήσεις που είναι και το πιο αφαιρετικό κομμάτι της γιόγκα, αποτελούν το 6ο, 7ο και 8ο σκέλος της γιόγκα και προσδιορίζουν το διαλογισμό, που αποτελεί κεντρική πρακτική του ασκούμενου με τη γιόγκα.

Οι άσανας ξεκινούν από ένα δεδομένο, ότι ο άνθρωπος λειτουργεί σε πολλά επίπεδα και στο κάθε επίπεδο οι νόμοι είναι λίγο διαφορετικοί, άρα και ο τρόπος αντίληψης του ποιος είμαι σε αυτό το επίπεδο, είναι λίγο διαφορετικός. Ο χώρος και ο χρόνος θεωρούνται στοιχεία άμεσα συνδεδεμένα με το επίπεδο «σώμα – αναπνοή – νους». Σύμφωνα με τη γιόγκα, το σώμα είναι «μορφοποιημένος νους». Όταν κανείς ασκείται μέσω της άσανα, που σίγουρα κινείται στο χώρο και δουλεύει με κλειστά τα μάτια – το χώρο τον καταλαβαίνει πολύ εσωτερικά, όπως και το χρόνο, γιατί η κίνηση γίνεται πολύ αργά για να μπορεί να είναι συνειδητή και να δουλεύει και μέσα στην εικόνα σώματος.

Δουλεύοντας τόσο συνειδητά ως προς το χώρο και το χρόνο, μπορείς στις υπόλοιπες ασκήσεις που γίνονται, να ξεπεράσεις το χώρο και το χρόνο, και να βρεθείς στο σημείο του ‘τώρα’, που είναι εκτός χώρου και χρόνου. Ως προς την ελεύθερη ή τη συγκρατημένη ροή, η γιόγκα δουλεύει με αυτό αναπνευστικά κυρίως, γιατί το διάφραγμα μπορεί να κινηθεί πολύ αργά και παρατεταμένα, αλλά και πολύ γρήγορα. Στο σωματικό επίπεδο, κινησιολογικά επικρατεί η αργή παρατεταμένη κίνηση, η οποία λειτουργεί «παιδαγωγικά» ως παράδειγμα για το νου -που από φυσικού του κινείται κοφτά και γρήγορα-, επιτυγχάνοντας να τον αλλάξει, να τον «εξημερώσει», ώστε κατά τη διάρκεια της άσκησης να "μένει" μέσα στο σώμα. Ως προς το βαρύς και ελαφρύς -τη δύναμη δηλαδή που είπαμε— η γιόγκα δουλεύει πολύ ουσιαστικά γιατί μαθαίνει στον ασκούμενο να αφήνει τα βάρη προς τα κάτω, για να μπορεί να έχει ελαφρύτητα προς τα πάνω. Βλέπουμε πολλούς χορευτές που έχουν παθητικό βάρος στους ώμους, μόλις σταματήσει η χορογραφία και αρχίσουν να περπατούν, στη στάση του σώματός τους αποτυπώνεται η μη συνειδητή ιστορία που φέρει ο καθένας.

«Ας» στα σανσκριτικά σημαίνει «εδραιώνομαι, εδραίωση, κάθομαι, η έδρα, το μέρος, ο τόπος». Η άσανα γίνεται πάντα με συγκέντρωση στο σώμα και η συγκέντρωση είναι προϋπόθεση, δηλαδή πρέπει πρώτα να μάθεις να αποσπάς το μυαλό σου από εξωτερικά ερεθίσματα, από τις σκέψεις σου και να συγκεντρώνεσαι μέσα στο σώμα σου για να μάθεις να το παρατηρείς και να το αφουγκράζεσαι. Επίσης να μάθεις να παρατηρείς την αναπνοή σου και να μπορείς μέσα από την άσκηση να την κάνεις πολύ αργή, να διαρκεί στο χρόνο, όχι μόνον τη διαδικασία της εισπνοής και της εκπνοής αλλά και τους ανάμεσά τους χρόνους παύσης.

Πως η γιόγκα δουλεύει με το χώρο, το χρόνο, την ενέργεια

Λήδα ΣΑΝΤΑΛΑ: ο χορευτής έρχεται στη γιόγκα με το σώμα του που φέρει τις δυναμικές εκείνης της στιγμής. Η άσανα όταν γίνεται όπως πρέπει, λειτουργεί πολύ βαθιά και ελευθερώνει το σώμα του χορευτή από τις καταγραφές και τους περιορισμούς της προσωπικής του ιστορίας. Και έτσι ανακτά αυτό που από πάντα ήταν στην κατοχή του και δεν μπορούσε να το χρησιμοποιήσει, γιατί ήταν εγκλωβισμένο σε ορισμένες μηχανιστικές τάσεις που είχαν δημιουργηθεί στο παρελθόν. Αν ο χορευτής δεν ασχοληθεί με το σώμα του ως προς τα παραπάνω σε άλλες στιγμές εκτός χορού, δεν θα μπορέσει ποτέ να γίνει ο μεγάλος ερμηνευτής, γιατί θα διακατέχεται πάντα από τους προσωπικούς του περιορισμούς.

Δεν μπορείς να μιμηθείς κάτι αν δεν το φέρεις
μέσα στη σωματικότητά σου

Λήδα ΣΑΝΤΑΛΑ: ένας μίμος που καταφέρνει να μιμηθεί μια κίνηση, μια φωνή, έχει εκφραστικό εύρος. Έχει μέσα του όλες τις δυνατότητες αδέσμευτες και από εκεί εμπνέεται. Όλοι τις έχουμε αυτές τις δυνατότητες, αλλά δεν τις έχουμε συνειδητοποιήσει και εξελίξει, γιατί υπεισέρχεται η προσωπική μας ιστορία. Αλλά και ο μίμος αν προσπαθήσει, θα γίνει ακόμη καλύτερος. Για κάποιο λόγο στην παιδική του ηλικία δε ‘δεσμεύθηκε’ τόσο. Δύο παιδιά που τα έχουν μαλώσει οι γονείς τους, το ένα το ξεπερνάει και το άλλο όχι. Το ένα παιδί έχει μια τέτοια ψυχολογική δομή που του επιτρέπει να επεξεργάζεται και να αφομοιώνει τέτοιες καταστάσεις χωρίς να τραυματίζεται, ενώ το άλλο δεν μπορεί να το επεξεργαστεί και η εμπειρία αυτή έγινε εμπειρία πόνου ή θυμού μέσα στους μύες του, μέσα στο σώμα του. Βλέπεις συχνά χορευτές με τους ώμους σηκωμένους προς τα πάνω… που μπορεί να χορεύουν υπέροχα, αλλά όταν θα μείνουν με ένα απλό περπάτημα ή την ακίνητη παρουσία τους στη σκηνή, όταν θα μείνουν με το σώμα τους σε κάτι χωρίς φόρμα, αμέσως βγαίνει αυτή η μη συνειδητοποιημένη ένταση μέσα στο σώμα τους. Και είναι μια προσωπική αδυναμία, ως προς την έλλειψη συνειδητοποίησης του σώματος, που παρεμβαίνει ανάμεσα στις ανάγκες του τώρα και τη ψυχοσωματική μνήμη που επιβάλλεται σε όλες τις καταστάσεις. Οι μεγάλοι χορευτές, για παράδειγμα ο Σεργκέι Πολούνιν που είδαμε φέτος και στην Αθήνα, για κάποιο λόγο συνομιλεί με το σώμα του καθόλη τη διάρκεια του χορού του. Ξέρει τι φέρει και πώς να το εκφράσει μέσα από τις απαιτήσεις της χορογραφίας του, στο τώρα. Το σώμα του ζει στο τώρα.

Διάκριση μυϊκού τόνου

Λήδα ΣΑΝΤΑΛΑ: δεν ξέρω πόσο έχει τη δυνατότητα ο χορευτής να απελευθερώνει μυϊκό τόνο. Γιατί ένα σώμα αν δεν το μάθεις, δεν θα το κάνει από μόνο του. Θέλει πολύ συγκέντρωση σε στιγμή, που δεν χορεύεις, που το μυαλό σου δεν είναι απασχολημένο, για να αισθανθείς τη λειτουργία των μυών και να αφαιρέσεις συνειδητά τον περίσσιο μυϊκό τόνο, ο οποίος είναι αποτέλεσμα έντασης. Αυτό είναι πολύ σημαντικό για να μπορέσει το σώμα να χορέψει ελεύθερο, αναπροσαρμοζόμενο στο διαφορετικό μυϊκό τόνο που απαιτεί κάθε κίνηση. Δεν μπορεί να γίνεται συνέχεια μυϊκή συσσώρευση, γιατί το σώμα φθείρεται, μειώνεται η εκφραστικότητά του και χάνει την ενέργειά του. Στη γιόγκα δουλεύουμε πολύ τη συνειδητή μυοσκελετική και ενεργειακή προσαρμογή του σώματος στις απαιτήσεις της κάθε του κίνησης. Ο χορευτής που δουλεύει έτσι, δουλεύει βιοδυναμικά, και χορεύει με τη δυναμική της ενέργειας του σώματός του. Αλλιώς, μιλάμε για προσπάθεια σωματική που αργά ή γρήγορα θα φέρει φθορές, τραυματισμούς και ψυχική κούραση.

Η «εικόνα σώματος»

Λήδα ΣΑΝΤΑΛΑ: ως γενικός όρος, η ‘εικόνα σώματος’ είναι η αντανάκλαση της επιφάνειας του σώματος μέσα στο νου. Η εικόνα σώματος θα πρέπει να είναι αρκετά υγιής, γιατί κάθε σωματική διαδικασία και φυσικά ο χορός, έχουν να κάνουν με αυτή την εικόνα, επηρεάζονται και επηρεάζουν την εικόνα σώματός τους. Ο χορός μπορεί να βοηθήσει πολύ σαν εκπαιδευτικό εργαλείο σε ένα άτομο που έχει ελλιπή εικόνα σώματος. Αλλά για το χορευτή είναι πολύ σημαντικό να έχει δομημένη εικόνα σώματος, να ξέρει να συγκεντρώνεται και να χορεύει μέσα από την εικόνα σώματος του. Αυτό του δίνει μεγάλη ελευθερία και νέες δυναμικές. Είναι σημαντικό να δουλεύεις μέσα από το νου και ξεκάθαρα και όχι να δουλεύεις μόνο σωματικά, για να μπορείς να αγγίζεις το κοινό.

Πως ο χορευτής αγγίζει το κοινό και το κάνει δικό του

Λήδα ΣΑΝΤΑΛΑ: ο χορευτής πρέπει να έχει μάθει να κινείται με κλειστά τα μάτια και να φτιάχνει ένα χώρο μέσα του, ώστε αυτός ο προσωπικός του χώρος να μπορεί να αγκαλιάζει το χώρο του θεάτρου, είτε αυτός είναι μικρός, είτε μεγάλος. Να μπορεί να φέρει μέσα στο πεδίο του όλους τούς θεατές. Η ψυχονοητική του ακτίνα – βεντάλια να μπορεί να τους χωρέσει όλους, να μπορούν να γίνουν μέρος του σώματός και της ψυχής του.

Η εκπαίδευση των χορευτών περιορίζεται
-ως επί το πλείστον- σε εξωτερικά στοιχεία

Λήδα ΣΑΝΤΑΛΑ: η γιόγκα δουλεύει από «μέσα» προς τα «έξω» για να μπορέσει κάποιος να ξεπεράσει τον εαυτό του, ώστε χορεύοντας να βρίσκει μέσα του στοιχεία, για να ‘αγγίζει’ το κοινό και να χορεύει η ενέργειά του μέσα του. Ο άνθρωπος αυτός ξέρει να αφαιρεί το ΕΓΩ και τα προσωπικά του στοιχεία και τον καταλαμβάνει η χορογραφία. Και μεταμορφώνεται, λάμπει… και έχει μεγάλο εκτόπισμα προς το κοινό. Θέλω να πω, ότι αυτό το καταστρέφει ο καθρέπτης. Η δουλειά στον καθρέφτη φτιάχνει ανεγκέφαλο χορευτή. Του στερεί όλη τη δυναμική της εικόνας σώματός του, τον απομονώνει από το βάθος του, και συνέχεια τον στέλνει σε μια σωματικότητα, με όλους τους περιορισμούς που αναφέραμε, τον στέλνει συνέχεια στην επιφάνεια, με αποτέλεσμα να μη μπορεί να πάει πέρα από τον καθρέφτη και να αγγίξει το θεατή.

Εργασία νοητική εξειδικευμένη
μέσω των άσανας της γιόγκα

Λήδα ΣΑΝΤΑΛΑ: καλλιτέχνης δεν είναι αυτός που έχει μόνον τεχνική. Μόνη της η τεχνική δεν μπορεί να αγγίξει το κοινό και να ελευθερώσει μέσα στο χορευτή ένα δυναμικό, το οποίο τελικά είναι πνευματικό δυναμικό. Οι σωματικές και μόνο δεξιότητες του χορευτή, δεν μπορούν να ανυψώσουν το θεατή. Γιατί πάμε να δούμε μια παράσταση; Για να ευχαριστηθούμε. Ο χορευτής που δεν περιορίζεται από την τεχνική, δεν βλέπει τον εαυτό του σαν τεχνική, σαν μύες, σα σώμα, σα χορογραφία, αλλά μέσω του χορού του και της τεχνικής του συνδέεται με τον εαυτό του και από εκεί αντλεί έμπνευση, αντίληψη κινητική και δύναμη. Για να γίνει όμως αυτό, θέλει παιδεία, ειδικές ασκήσεις που αποτελούν μέρος και βασικές αρχές των άσανας.

Ο καλλιτέχνης να έχει εργαστεί και στο ψυχολογικό
και στο συναισθηματικό του πεδίο

Λήδα ΣΑΝΤΑΛΑ: είναι πολύ σημαντικό ο καλλιτέχνης να έχει εργαστεί και στο ψυχολογικό και στο συναισθηματικό του πεδίο και να έχει κάνει μια έρευνα πάνω στα συναισθήματα της παιδικής του ηλικίας. Ο άνθρωπος αποτελείται από τρείς «εγκεφάλους»: τον σωματικό, τον ψυχο-νοητικό και τον ιδεολογικό. Είναι σημαντικό οι ιδέες του χορευτή να είναι εξίσου εξελιγμένες και δουλεμένες όσο ο χορός του. Οι χορευτές είναι πλάσματα που πάνε την κοινωνία μπροστά. Αυτό φέρει και πολύ μεγάλη ευθύνη και βάρος αν δεν έχεις δουλέψει και τα άλλα μέρη του σώματός σου, το χαρακτήρα σου και την ιστορία σου.

Ο χορευτής διαχειρίζεται το ‘μαζί’ και ‘μόνος’

Λήδα ΣΑΝΤΑΛΑ: ο αθλητής για παράδειγμα, δεν θέλει να κατακτήσει το κοινό, έχει να κατακτήσει ένα στόχο. Ενώ ο χορευτής και πρέπει να κατακτήσει την τεχνική του και την καρδιά του θεατή. Οπωσδήποτε, είμαι πεπεισμένη, ότι όταν μιλάμε για καλλιτέχνες, πρέπει να έχουν δουλέψει πολύ βαθιά μέσα τους. Κανονικά πρέπει να υπάρχει στις σχολές αυτό. Η γιόγκα και ο διαλογισμός είναι ένα τέτοιο εργαλείο. Δεν μπορεί αυτή η γνώση να βγει μόνο με μαθήματα τεχνικής, όταν ο χορός πρόκειται να γίνει η ζωή σου. Και είναι βασικό μέρος της ζωής ενός καλλιτέχνη, το πώς γεφυρώνει τις στιγμές. Το πως απλώνει το πεδίο και τη λάμψη του όταν χορεύει, αλλά και το να μπορεί να μένει μόνος του χωρίς να εξαρτάται πάντα από τη λάμψη, τη φήμη, το θεατρικό χώρο. Πρέπει να έχει την ικανότητα να μαζεύεται ή να απλώνεται. Να λάμπει προς τα έξω και μετά να το παίρνει μέσα του αυτό. Γιατί αλλιώς, αυτή η μετάβαση από τη σκηνή στο σπίτι, όταν τελειώσει η παράσταση, θα μπορούσε να είναι τραυματική εμπειρία. Στην κανονική εκπαίδευση του ινδικού χορού που γινόταν μέχρι να πέσει πολύ το επίπεδο μέσω του κινηματογράφου, του bollywood, της παγκοσμιοποίησης, δινόταν όλη αυτή η γνώση, μέσα από διάφορους τρόπους, γιατί στον ινδικό χορό υπάρχει και το μεγάλο κεφάλαιο «αμπινάγια», το οποίο είναι το «φέρω προς τα έξω». Η διαφορά είναι, ότι δεν εκφράζεις κάτι που είναι μέσα σου και το γνωρίζεις ήδη, από γνωστή περιοχή, αλλά θα φέρεις προς τα έξω πράγματα που δεν ήξερες καν ότι υπήρχαν, που θα τα ανακαλύψεις, και θα τα εκφράσεις σιγά – σιγά. Δεν υπάρχει η αντιμετώπιση του σώματος ως το Α και το Ω, ότι ο άνθρωπος είναι αυτό το σώμα και χορεύει με αυτό το σώμα. Κάνει πολύ μεγάλη διαφορά αν κάποιος χορεύει και νομίζει ότι ‘είναι’ το σώμα του, και κάποιος άλλος ο οποίος χορεύει την ίδια χορογραφία, αλλά ξέρει ότι ‘είναι’ κάτι πολύ περισσότερο από το σώμα του. Το σώμα του είναι η τελική έκφραση πολύ βαθύτερων διεργασιών. Αυτός ο δεύτερος υλοποιεί όλα αυτά που συζητάμε και η παράσταση αυτού του ανθρώπου θα είναι πολύ διαφορετική από την παράσταση του πρώτου.

Η αναπνευστική κίνηση - συνειδητοποίηση

Λήδα ΣΑΝΤΑΛΑ: η σωματική εργασία στο σώμα ενός χορευτή δεν είναι μόνο μέσω της κίνησης, αλλά γίνεται και μέσω της ‘αναπνευστικής κίνησης’. Διότι δεν υπάρχει άσανα, δηλαδή κίνηση ή στάση, από μόνη της. Θα πρέπει πάντα να υπάρχει και μια εργασία συνειδητοποιημένη πάνω στην αναπνοή. Κίνηση και στάση σωματική θα πρέπει να υποστηρίζονται από αντίστοιχη αναπνευστική κίνηση. Αυτή η παιδεία στην αναπνοή, που έχει να κάνει στο τεχνικό μέρος με τη δύναμη και το εύρος του διαφράγματος, για να μπορεί να κατεβαίνει προς τα κάτω όπως και να ανεβαίνει προς τα επάνω, να έχει ελαστικότητα, όλο αυτό χρειάζεται μεγάλη αγωγή, δεν βγαίνει έτσι από τη μια στιγμή στην άλλη. Η αναπνοή από μόνη της δεν είναι στο συνειδητό κομμάτι του ανθρώπου, οπότε μέσω αυτής της παιδείας της γιόγκα που λέγεται ‘πραναγιάμα’ και που συνδέεται με την αναπνευστική κίνηση, ο ασκούμενος αποκτά μια δυνατότητα ελέγχου του νευρικού του συστήματος και της ψυχολογίας του. Η αναπνευστική συμπεριφορά συνδέεται άμεσα με τη ψυχολογία, με την κινητική συμπεριφορά και τη στάση σώματος. Οι αναπνευστικές ασκήσεις οι οποίες, είτε γίνονται μαζί με την κίνηση, είτε χωριστά, δυναμώνουν πολύ το διάφραγμα, τον εγκέφαλο, το νευρικό σύστημα, την αντοχή, την καρδιά--, και είναι πολύ σημαντικές για κάποιον που πάει το σώμα του στα όριά του. Από τη μία για να επιτύχει μεγάλες επιδόσεις, και από την άλλη για τη συντήρηση, για να μπορεί να ζήσει πολύ, να χορέψει και σε μεγαλύτερη ηλικία. Είναι τρομερό ότι η ηλικία των 40 ετών θεωρείται όριο για τον χορευτή. Και αυτό γιατί δεν έχουν ακόμη ασχοληθεί με τις βαθύτερες πηγές ενέργειας του σώματος. Πιστεύω ότι τα βιολογικά όρια είναι πολύ μεγαλύτερα από τα 40. Αυτό το βλέπουμε στην Ανατολή, που οι χορευτές Μπάρατανάτυαμ, -- ένας χορός πάρα πολύ απαιτητικός, ως προς το μυϊκό σύστημα, την αντοχή, τα πνευμόνια, την καρδιά--, χορεύουν και στα 60 τους. Οι δάσκαλοί μου είναι 80 χρονών και χορεύουν ακόμη!

Ικανότητα νοητικής συγκέντρωσης

Λήδα ΣΑΝΤΑΛΑ: κάτι που θεωρώ πολύ σημαντικό και στο οποίο δεν δίνεται μεγάλη σημασία, είναι η ικανότητα νοητικής συγκέντρωσης. Πόση ώρα ένας χορευτής μπορεί να παραμείνει συγκεντρωμένος όχι μηχανιστικά; Αυτό δεν μπορεί να το πετύχει μέσα από σωματικές διεργασίες και μαθαίνοντας μία χορογραφία διάρκειας 15 – 20 λεπτών. Είναι διαφορετικό ο νους του, ενώ παραμένει συγκεντρωμένος στη χορογραφία, να έχει αφαιρέσει όλα τα άλλα ενδογενή στοιχεία του και να διακατέχεται μόνο από την κινησιολογία εκείνης της στιγμής, από τη χορογραφία. Αυτό είναι διαλογισμός. Η εξάσκηση στο διαλογισμό μπορεί να του δώσει μια τέτοια δυναμική όταν χορεύει. Δηλαδή το αντικείμενο διαλογισμού του να είναι η χορογραφία του, όπου δεν είναι μόνο εκτελεστής, αλλά και συγχρόνως διαλογίζεται μέσω του χορού. Μέσω του διαλογισμού μαθαίνεις πως θα ξεπερνάς το νου που σκέπτεται, το νου που ανησυχεί, το νου που είναι συνδεδεμένος με τις διαστάσεις του χώρου και του χρόνου. Ο νους, ο χώρος και ο χρόνος είναι συνδεδεμένα μεταξύ τους. Η ποιότητα της συγκέντρωσης και το βάθος του χορευτή μπορούν να σταματήσουν αυτές τις συνδέσεις το χωροχρόνου. Ο ίδιος του ο χορός γίνεται τότε διαλογισμός. Τότε δεν είναι ο ίδιος που χορεύει, αλλά μέσα από το χορό του αποκαλύπτεται το εσωτερικό μυστήριο.

Διαλογισμός και δημιουργικότητα

Λήδα ΣΑΝΤΑΛΑ: μέσα από το διαλογισμό μπορεί κανείς να απαλλαγεί από έντονο νοητικό, σωματικό και ψυχικό στρες. Υπάρχουν είδη σωματικών εντάσεων που αν κανείς δεν μπορεί να προσφύγει στο νου μέσα του, στο ψυχισμό του, δεν θα μπορέσει να θεραπευθεί. Μέσα σε αυτές τις περιοχές που είναι πολύ βαθιά στο ασυνείδητο, υπάρχει πολύ δημιουργικότητα. Και πολλές φορές η δημιουργικότητα αντλείται από το κενό, το άδειο. Λανθασμένα νομίζουμε ότι ψάχνοντας μέσα στη φόρμα θα ανακαλύψουμε νέες ιδέες. Είναι η υποχώρηση σε πιο βαθιές στρώσεις του εαυτού μέσω του διαλογισμού, που μας συνδέει με την πηγή της δημιουργικότητας και ελευθερώνει το χορευτή από τις δαγκάνες του δυαδισμού, εγώ, το σώμα μου, ο χορός μου.

Ο χορευτής και ο χορογράφος

Λήδα ΣΑΝΤΑΛΑ: ο χορευτής συνήθως έχει να κάνει και με ένα χορογράφο, του οποίου εκτελεί κατά κάποιον τρόπο το όραμα, ακολουθώντας οδηγίες. Άρα έχει να κάνει και με τη ψυχοσύνθεση του χορογράφου, με πράγματα που δεν είναι δικά του. Ένας λόγος παραπάνω να γνωρίζει πολύ καλά τον εαυτό του, να μπορεί να μπαίνει με ενσυναίσθηση μέσα σε αυτό που του ζητιέται να ερμηνεύσει.

-------------


Η Λήδα Σάνταλα έχει κάνει χορό με την Ηρώ Σισμάνη και με τη Νασούκα Χιμάρα. Μεγάλωσε με το μπαλέτο. Από πολύ μικρή, της άρεσε να δίνει παραστάσεις στην οδό Οστρόβου, παίρνοντας τα ρούχα της μητέρας της, της ηθοποιού Σμάρως Στεφανίδου και βάζοντας ξυπνητήρι για να χτυπήσει τρεις φορές!

Είναι χοροθεραπεύτρια G.D.T.R. Sr, απόφοιτος Γαλλικής Φιλολογίας της Σορβόννης, χορογράφος, χορεύτρια, καθηγήτρια ινδικού κλασικού χορού Μπάρατα Νάτυαμ, καθώς και Raja Yoga, ιδρύτρια του Πολυχώρου Πολιτισμού και Τεχνών Shantom «Σμάρω Στεφανίδου – Λήδα Shantala». Είναι διπλωματούχος τού Κρατικού Ιδρύματος Γιόγκα και Ιατρικής Έρευνας της Ινδίας «Kaivalya Dhama», της ακαδημίας χορού της Ινδίας «Bharata Kalanjali», και της σχολής έκφρασης «Abhinaya Sudha»

Κατά τη διάρκεια των σπουδών της στο Παρίσι απέκτησε πλούσια εμπειρία σε ομάδες θεραπείας. Αργότερα ταξίδεψε για δύο χρόνια στo Γκαμπόν της Αφρικής, στη σαμανιστική κοινότητα Μοmbwiri της φυλής Mitsogo, με στόχο την έρευνα των «θεραπειών ομάδας» - η μοναδική δυτική ερευνήτρια διεθνώς που έγινε δεκτή για να διδαχτεί κοντά τους την αρχέγονη αυτή μορφή ίασης. Στη συνέχεια συμπλήρωσε τη σπουδή της χοροθεραπείας με τη δρ. Μάρσια Λέβενταλ, υφηγήτρια του Πανεπιστημίου της Ν. Υόρκης. Το 2010 επέστρεψε στην Αφρική για να εμβαθύνει περαιτέρω την εκπαίδευσή της, αποκτώντας τον τοπικό τιμητικό τίτλο “Ntzogo Polo” (εκείνη που γνωρίζει τα μυστικά και βοηθά τους άλλους). Στην Ελλάδα, ίδρυσε το Χοροθέατρο «Λήδα Shantala», μια πρωτοποριακή ομάδα χορού με σύγχρονο διαπολιτισμικό και πολύ-πολιτισμικό χαρακτήρα. Από το 1987 διδάσκει (πρώτα στο Κέντρο Μάντιραμ και έπειτα στον Πολυχώρο Πολιτισμού και Τεχνών Shantom, που κατασκεύασε και ίδρυσε το 2003) Raja Yoga / διαλογισμό, Μπάρατα Νάτυαμ και συντονίζει μηνιαίες ομάδες Χοροθεραπείας. Είναι μέλος του Σωματείου Ελλήνων Χορογράφων και της Ένωσης Χοροθεραπευτών Ελλάδος.


 

Δέσποινα ΨΑΛΛΗ