Μπορίς Σαρμάτζ: "Χορός είναι για μένα όταν αρχίζω να σκέφτομαι, να μιλάω, να εκφράζομαι"

dep_nyt_borischarmatz_120-full-size_duncan-elliott

Έρχεται στην Ελλάδα για 4η φορά, με μια νέα παραγωγή ενός παλαιότερου έργου του, το L’ Enfant. Στην Αθήνα έχουμε δει τον Μπορίς Σαρμάτζ (Boris Charmatz) να παρουσιάζει την περφόρμανς Danse de nuit στο κέντρο της πόλης (2016), να χορεύει στο Partita II ντουέτο με την Αν Τερέζα ντε Κέερσμακερ (2013), και να εμφανίζεται στο Φεστιβάλ Αθηνών (2007) με δύο έργα του, το Soirée de Gala και το Ηerses, une lente introduction.

Με σκέψη ανατρεπτική, όσο και στοχαστική, ο Μπορίς Σαρμάτζ αντιμετωπίζει τον Χορό με μια διευρυμένη αντίληψη που ξεφεύγει από την αυστηρά σωματική συνθήκη --πέρα και έξω από τα θέατρα και το θέαμα, τους χορευτές και τους χορογράφους--, τον τοποθετεί σε ένα πεδίο διανοητικό και διατυπώνει την ιδέα, ότι ο χορός απορρέει από τα πάντα γύρω μας. Δεν είμαστε μόνο αυτοί που παράγουμε, αλλά κι αυτοί που δεχόμαστε την κίνηση από εξωγενείς παράγοντες. Για αυτήν την εμβληματική μορφή του σύγχρονου καλλιτεχνικού τοπίου, αλλά και εν γένει της γαλλικής διανόησης, ο Χορός είναι κίνηση σωματική, αλλά και διανοητική. Είναι ακινησία, αλλά και δράση, ένα αντικείμενο τέχνης που συνδέεται απόλυτα με την πολιτική σκέψη και τη φιλοσοφία: "χορός είναι για μένα από τη στιγμή που αρχίζω να σκέφτομαι, να μιλάω, να εκφράζομαι", θα μας πει.
 

Έρχεστε στην Πειραιώς 260 με το L’Enfant, ένα παλαιότερο έργο σας. Ποιο ήταν το βασικό σας κίνητρο για τη δημιουργία αυτού του έργου;

Τα κίνητρά μου ήταν πολλά. Το έργο δημιουργήθηκε το 2011, στο 65ο Φεστιβάλ της Αβινιόν, όπου είχα προσκληθεί ως συνεργαζόμενος καλλιτέχνης. Αναρωτιόμουν τότε πως μπορώ να δημιουργήσω ένα μεγάλο θέαμα, που να με εκφράζει και συγχρόνως να μπορεί να λειτουργήσει και σε ένα μεγάλο φεστιβάλ. Δεν ήταν κάτι εύκολο. Όταν είδα πως έστηναν τη μεγάλη σκηνή της Αβινιόν με ένα γερανό, αμέσως σκέφθηκα ένα θέαμα με μηχανές και συγκεκριμένα, με ένα γερανό που θα μεταφέρει σώματα και στο L’Enfant υπάρχει ένας τέτοιος γερανός. Ένοιωσα την ανάγκη να κάνω ένα έργο με παιδιά, να δουλέψω μαζί τους, γιατί συνήθως τα παιδιά φέρνουν στη σκηνή ζωή, χαρά, χαμόγελα.. Είχα όμως και τη σκέψη ότι τα παιδιά φέρνουν και κάτι πολύ βαθύ που συνδέεται με τον ύπνο, το θάνατο, με την αδράνεια.  Το έργο προσανατολίστηκε προς αυτή την κατεύθυνση, δηλαδή προς το γεγονός ότι η μηχανή χορογραφεί τα σώματα των ενηλίκων που μένουν ακίνητοι, που κινούνται με τη βοήθεια των μηχανών, ή από τις μηχανές και καθώς εξελίσσεται το θέαμα, οι ενήλικες ‘χορογραφούν’ τα παιδιά, τα κάνουν να χορεύουν, αλλά όχι όπως θα φανταζόταν κάποιος, τα «πετούν», τα «κρατούν», κάνουν ένα σωρό κινήσεις γύρω από τα παιδιά, σαν ο χορός να ήταν για αυτά και για τους θεατές, εντέλει. Είναι ένα θέαμα, όπου τα παιδιά παίζουν σπουδαίο ρόλο. Στην αρχική εκδοχή είχαμε 26 παιδιά. Σε αυτή την επανέκδοση έχουμε 13 παιδιά, όλα από το Βερολίνο.

Ποια είναι τα ερωτήματα που θέτει αυτό το έργο;

Είναι ένα θέαμα χορευτικό, ειδικό, με παιδιά, αλλά και πολλές προεκτάσεις. Όταν το δημιουργήσαμε πριν από χρόνια, είχε ήδη ξεκινήσει στη Γαλλία μια πολιτική για τη μετανάστευση, όπου η αστυνομία περίμενε τότε τα παιδιά των παράνομων μεταναστών στην έξοδο του σχολείου και συλλάμβανε συγχρόνως παιδί και γονιό. Ένοιωσα εκείνη την εποχή, ότι το «παιδί» γίνεται θέμα πολιτικό. Το παιδί είναι ένας κόσμος από μόνο του, που διαχωρίζεται από οικονομικά, φυλετικά, κοινωνικά και μεταναστευτικά θέματα. Και βέβαια ήταν προφανές ότι το σχολείο δεν μπορούσε να τα προστατέψει. Έτσι το θέμα πήρε πολιτική διάσταση. Και όχι μόνο γιατί υπήρχαν και κρούσματα παιδοφιλίας, αλλά γιατί υπήρχαν και πολιτικές γύρω από το παιδί, που έπρεπε να αλλάξουν. Σκέφθηκα λοιπόν ένα καθαρά χορευτικό θέαμα, γιατί δεν υπάρχει καθόλου κείμενο στο έργο, στο οποίο προκύπτουν πολλά επίπεδα ανάγνωσης.

Έχετε πει ότι ο χορός για σας, δεν είναι ποτέ μόνο χορός. Αν αυτή η τέχνη είναι μια περιπέτεια με πολλά πρόσωπα, μια διανοητική διεργασία, αυτό το σκεπτικό δεν σας οδηγεί σε αμέτρητες κατευθύνσεις;

Απολύτως σωστό! Για μένα ο χορός δεν είναι μόνο το στούντιο και το θέαμα. Για μένα Χορός είναι επίσης και το γεγονός ότι σας μιλάω αυτή τη στιγμή, ή ότι μιλήσαμε προηγουμένως για τα παιδιά.. Χορός είναι για μένα από τη στιγμή που φτάνω στο σημείο να αρχίζω να σκέφτομαι, να μιλάω, να εκφράζομαι. Είναι αλήθεια ότι εξαιτίας του χορού άρχισα να γράφω βιβλία, να κάνω εκθέσεις, παραστάσεις… με άλλα λόγια άρχισα να έχω πρόσβαση στο χορό καθημερινά.

Από όσο καταλαβαίνω, χορός για σας είναι ο ρυθμός της ζωής, μια κίνηση εσωτερική..

Ναι, είναι ένας τρόπος να δουλεύεις το σώμα σου μέσα σε πλαίσιο, που άλλοτε είναι κοινωνικό, άλλοτε εκπαιδευτικό, άλλοτε το πλαίσιο μέσα στο οποίο ζεις. Όταν βλέπουμε κάποιον να κινείται, ξέρουμε αν έχει μόλις βγει από μια σχολή χορού. Το σώμα διηγείται πολλά και αναπνέει. Το σώμα μου είναι φτιαγμένο με ένα συγκεκριμένο τρόπο, πως περπατάει, πως κάθεται σε μια καρέκλα, πως τρέχει, πως κάνει τις δραστηριότητές του, τι μου είπαν.. «αυτό είναι καλό, αυτό δεν είναι», όλα αυτά «κατασκευάζουν» το σώμα μου. Επομένως, ο χορός δεν είναι μόνο αυτοσχεδιασμός, τέχνη, ευφυΐα, σπορ. Μπορείς να «διαβάσεις» πολλά μέσα στο χορό. Είναι μια άυλη παραγωγή, με την έννοια ότι δεν υπάρχει κάτι χειροπιαστό, μπορείς να τον περιγράψεις, μπορείς πολλά να κάνεις με το χορό. Αλλά συγχρόνως είναι και κάτι υλικό, γιατί το σώμα γερνά και ο χορός του γίνεται τότε μέσα σε αυτό το πλαίσιο. Διάλεξα τον χορό πολύ νέος, στα 12 χρόνια μου, αποφασίζοντας να μην κάνω άλλες σπουδές…

Πριν δύο χρόνια δείξατε στην Αθήνα το Danse de nuit, στην πλατεία Κοτζιά. Δεν ήταν χορός. Πώς θα εξηγούσαμε σε ένα κοινό που δεν είναι μυημένο, αλλά ακόμη και στους μυημένους, ότι το θέαμα που παρακολουθούσε, ήταν για σας χορός;

Υπήρχαν και οι περαστικοί, ή και αυτοί που ήδη βρίσκονταν στην πλατεία.. Η παράσταση αυτή είναι ιδιαίτερη γιατί έχει και λόγο και η κίνηση είναι «κρυμμένη» μέσα στο πλήθος. Μπορείς να «διαβάσεις» τη χορογραφία, όπως τη διαβάζεις και στη σκηνή. Ο χορός για μένα είναι κάτι πολύ πλατύ, είναι η Όπερα του Παρισιού και ο Μάικλ Τζάκσον, τα παιδιά που κάνουν χιπ χοπ στους δρόμους, ο χορός στις διαφημίσεις.. Το Danse de nuit είναι περίπλοκο. Υπάρχει το κείμενο, είσαι πάνω στο μπετόν, δεν βλέπεις μέσα στο πλήθος, δεν καταλαβαίνεις εύκολα τι συμβαίνει. Είναι χαοτικό θέαμα. Το L’Enfant είναι πολύ λιγότερο χαοτικό –με τα παιδιά βέβαια, γίνεται αρκετά χαοτικό-- , αλλά είναι ευανάγνωστο και επιπλέον ο θεατής έχει πολύ περισσότερο χρόνο να αφομοιώσει αυτό που βλέπει.

Πιστεύετε ότι μπορούμε να κάνουμε μια πρόβλεψη, για το ποια θα είναι η εξέλιξη του χορού σε 20 – 30 χρόνια από σήμερα;

Ο χορός σήμερα βρίσκεται σε μια μεγάλο αναβρασμό. Δεν ξέρω σε 40 χρόνια, γιατί δεν ξέρω ούτε καν σε ένα χρόνο τι θα συμβεί. Για παράδειγμα, όλα τα χιπ χοπ που κάποτε βλέπαμε στο δρόμο, σήμερα έχουν μπει στα θέατρα. Και επίσης, βλέπω πλέον στις σκηνές όλες αυτές τις χιπ χοπ και ακροβατικές κινήσεις. Αν και έχω την εντύπωση ότι σήμερα, η πολιτική του χορού του δρόμου, επιστρέφει. Το L’Enfant μπορεί να θεωρηθεί ‘non danse’ από τη στιγμή που έχουμε μηχανές να κινούν τα σώματα. Δεν ξέρω επίσης, τι θα συμβεί με τον «ψηφιακό χορό» (danse numérique) γιατί πολλοί χορευτές καταρτίζονται πλέον κοιτάζοντας βίντεο. Παλαιότερα ήταν σχεδόν αδύνατο να έχεις πρόσβαση σε βίντεο και ταινίες χορού. Σήμερα υπάρχει μια τεράστια πληθώρα αρχείων χορού σε σχέση με το παρελθόν και υπάρχει και το ίντερνετ. Υπάρχει η διαφήμιση, τα εμπορικά θεάματα, τα θεάματα τέχνης, ο χορός επί σκηνής, τα σχολεία χορού… δεν ξέρω τι μπορεί να δώσει όλο αυτό. Ίσως να δώσει κάτι πολύ «διαφημιστικό», κάτι ευχάριστο, χαλαρό, με χορούς από όλο τον κόσμο, κάτι που δεν θα έχει να κάνει ίσως με τον χορό ως τέχνη. Επίσης, πιστεύω πολύ σε αυτή τη μερίδα του χορευτικού κόσμου που ασχολείται με την έρευνα. Σήμερα, η Τρίσα Μπράουν, ο Μερς Κάνινγκχαμ θεωρούνται θρυλικές μορφές του χορού. Στην εποχή τους όμως τους θεωρούσαν αμφιλεγόμενους διανοούμενους, ενώ σήμερα τα έργα τους έχουν μπει και στην Όπερα του Παρισιού. Στο χορό υπάρχει πάντα ένα πεδίο μοιράσματος, αλλά και ένα πεδίο αντιπαραθέσεων.

 


info: Το έργο L'Enfant σε χορογραφία Μπορίς Σαρμάτζ θα παρουσιαστεί 12 - 14 Ιουλίου 2018, στο Φεστιβάλ Αθηνών | Πειραιώς 260 (Κτήριο Δ), Ταύρος, Αθήνα τηλ. 210 928 29 00 | Ώρα έναρξης: 21.00 | Εισιτήρια: 15€ ως 25€. Αγορά εισιτηρίων εδώ


 

φωτο © Duncan Elliott

Δέσποινα ΨΑΛΛΗ