Catherine Diverrès - Ο σύγχρονος χορός συναντά το μπαλέτο

catherine-diverres_photo-stefano-fogato-web

(1η δημοσίευση 18.3.2011)

Η Catherine Diverrès συνεργάζεται με τον Γιώργο Λούκο και το Μπαλέτο της Όπερας της Λυών και τους «παραδίδει» το έργο της SAN (2001), το οποίο στο εξής θα εντάσσεται στο επίσημό ρεπερτόριό της ομάδας. Με αυτή την αφορμή η γαλλίδα χορογράφος μιλάει στο dancepress.gr για την έννοια της μετάδοσης ενός χορογραφικού έργου, για τη συνεργασία της με τον Γιώργο Λούκο και για αυτή τη σύγκλιση σύγχρονου χορού και κλασικών χορευτών.

Η συνεργασία με τον Γιώργο Λούκο

Ο Γιώργος Λούκος είχε παρακολουθήσει το SAN στο Φεστιβάλ της Αβινιόν το 2001 και είχε δοκιμάσει αρκετές φορές να με πείσει να παραχωρήσω το έργο αυτό στο ρεπερτόριο του μπαλέτου της Λυών. Αν και για ένα σύγχρονο χορογράφο κάτι τέτοιο δεν είναι αυτονόητο, το αποφάσισα τελικά τώρα που ένιωσα ότι η στιγμή ωρίμασε. Η συνεργασία μας με τον Γιώργο χτίστηκε μέσα στο χρόνο με αμοιβαία εμπιστοσύνη και είναι ιδιαίτερα ευχάριστη. Το 2004, ως καλλιτεχνικός διευθυντής του Φεστιβάλ Καννών ήταν συμπαραγωγός στο έργο μας Echos, ενώ το περασμένο καλοκαίρι, μας κάλεσε στο Ελληνικό Φεστιβάλ για να παρουσιάσουμε την παράσταση Blowin. Ήταν η πρώτη μας πρόσκληση στην Αθήνα και μάλιστα τώρα είμαστε σε καλό δρόμο για ένα νέο σημαντικό project για το Φεστιβάλ του 2012 ή 2013.

Η εμπειρία στην Ελλάδα

Μείναμε στην Αθήνα μόνο 3 μέρες και δεν προλάβαμε να δούμε άλλες παραστάσεις. Ήταν η πρώτη φορά που ερχόμουν στην Ελλάδα, το θέατρο ήταν κάπως απομακρυσμένο από το κέντρο και δεν μπορώ να πω ότι σε επίπεδο κοινού ήταν συνέχεια γεμάτο. Είχαμε όμως κάθε βράδυ περίπου 250 άτομα και η αποδοχή ήταν πολύ θερμή. Εκτιμήσαμε πολύ την πλαισίωση από την ομάδα του Φεστιβάλ, αλλά και την ομάδα του θεάτρου. Για την πολιτιστική πολιτική και για το χορογραφικό τοπίο της Ελλάδας, δε μπορώ να πω κάτι άλλο. Ξέρω ότι ο Γιώργος Λούκος υποστηρίζει τους νέους Έλληνες χορογράφους που δε δραστηριοποιούνται απαραίτητα στην Ελλάδα. Κατά την άποψη μου κάνει μια δουλειά βάθους στο Φεστιβάλ φιλοξενώντας συγχρόνως έργα μεγάλης φόρμας και νέους χορογράφους. Είναι πολύ σημαντικό που υπάρχει αυτό το φεστιβάλ και νιώθουμε ότι το ελληνικό κοινό, το έχει ανάγκη.

Το SAN

Ήταν η πρώτη φορά που δεχόμουν μια παραγγελία, το 2001 --και αυτή προερχόταν από τον Antonio Pinto Ribeiro, διευθυντή του χώρου Culturgest στη Λισαβόνα--, προκειμένου να αποδώσω φόρο τιμής στον  Oscar Schlemmer, ζωγράφο, γλύπτη και ερευνητή του Bauhaus. Διέθετα πολύ υλικό για τον Schlemmer και το Bauhaus και τελικά η διαδικασία δημιουργίας παρόλους τους περιορισμούς έγινε πιο εύκολη. Έγινε ένας παραλληλισμός με την ζωγραφική, μια δουλειά πάνω στο επίπεδο και στο δισδιάστατο χώρο, στη προοπτική και στο φώς. Στο έργο είναι επίσης πολύ αισθητή η έννοια της μηχανοποίησης που είναι συνδεδεμένη με το Bauhaus.Το πιο ιδιαίτερο στοιχείο δε, ήταν η ιδέα με το πέταγμα ρυζιού, που επιτυγχάνει μία προέκταση της στιγμής της κίνησης στον χώρο, ώστε να δημιουργούνται φόρμες πέρα από το σώμα. Το SAN είναι πολύ ιδιαίτερο, χορεύεται μόνο από τρεις χορευτές, υπάρχει το εικαστικό μέρος και είναι ένα σχεδόν ετερόκλητο και ασυνήθιστο στοιχείο για τον κόσμο του μπαλέτου.

Η κλασσική παιδεία και τα σύγχρονα έργα

Τις δεκαετίες του ’80 - ’90 ήταν βασικό θέμα συζήτησης πολλών χορογράφων της γενιάς μου. Αναρωτιόμασταν αν κατά βάθος είχαμε ανάγκη την τεχνική του μπαλέτου για τον σύγχρονο χορό. Τότε λέγαμε όχι. Ωστόσο με το πέρασμα του χρόνου, ακόμα και αν καθένας από μας ανέπτυξε το δικό του λεξιλόγιο και τη δική του μέθοδο δουλειάς, συνειδητοποιούμε ότι όταν θέλουμε να προσλάβουμε χορευτές, προτιμούμε εκείνους που έχουν βάσεις τεχνικής. Μετά δε την δεκαετία του ’90, με την εμφάνιση του εννοιολογικού χορού, τα πράγματα δυσκόλεψαν. Μου συνέβη σε ακροάσεις, να συνειδητοποιώ ότι υπάρχουν πολλοί χορευτές που δε ξέρουν να χορεύουν. Πιστεύω ότι πρέπει πρώτα κανείς να έχει τεχνικές βάσεις και έπειτα από ιδεολογία να πει, ότι δεν επιθυμεί την τεχνική διάσταση στη γραφή του. Η πειθαρχεία των χορευτών του μπαλέτου και κάποιες από τις σωματικές τους συνήθειες, μπορεί να αποτελούν κατά κάποιο τρόπο φρένο, ή πρόβλημα. Ωστόσο, τους δίνει την δυνατότητα να καταλαβαίνουν πολύ πιο γρήγορα.  Παρότι ανησυχούσα για την επιτυχία της μετάδοσης μέσα σε τόσο λίγο χρόνο, τελικά διαψεύστηκα. Μαζί τους με έκπληξη επιβεβαίωσα, ότι είναι πιο εύκολο να αποδομήσει κανείς και να αναδομήσει μέσα σε λίγο χρόνο.

Η έννοια της μετάδοσης ενός έργου

Πρόκειται για μια διάσταση που με απασχολεί πάνω από 10 χρόνια. Νομίζω ότι σήμερα με αυτή τη μετάδοση του έργου μου στο Μπαλέτο, φτάνω σχεδόν στην ολοκλήρωση αυτής της διαδικασίας. Δίνω αυτό το έργο, και πλέον τους ανήκει. Λέμε συχνά ότι ο χορός είναι η τέχνη της σιωπής, αλλά ο χορός μεταδίδεται με τις λέξεις. Ο προβληματισμός μου ξεκίνησε όταν το Υπουργείο Πολιτισμού της Γαλλίας, έβαλε σε λειτουργία ένα πρόγραμμα σχετικό με την δυνατότητα αναπαραγωγής έργων μέσω πηγών, όπως το βίντεο ή τα συστήματα γραφής, για παράδειγμα το σύστημα Laban. Θέλησα λοιπόν μέσα από μια μακριά διαδικασία μεταδόσεων να αποδείξω ότι χωρίς τη φυσική παρέμβαση των ανθρώπων που συμμετείχαν σε ένα χορογραφικό έργο, μια αναπαραγωγή δεν θα μπορούσε να λειτουργήσει.

Ο ρόλος του maitre de ballet

Η ποιότητα της μετάδοσης είναι ένας σημαντικός παράγοντας και ο maitre de ballet παίζει εδώ σημαίνοντα ρόλο. Θα αναλαμβάνει τις μελλοντικές παραστάσεις. Η ποιότητα δουλειάς του maitre de ballet της Λυών είναι εξαιρετική. Σημείωσε τα πάντα, μαγνητοφώνησε τα λόγια των χορευτών μου, έκανε πολύ λεπτομερή δουλειά, καθόλου επιφανειακή και στήσαμε μια σχέση εμπιστοσύνης. Ίσως αν δω στο μέλλον ότι το έργο έχει κάπως φθαρεί, να το ξαναδουλέψουμε λίγο μαζί. Πάντως την ευθύνη για τις πρόβες την έχουν πλέον εκείνοι. Το έργο ενσωματώνεται από εκείνους και στηρίζεται από μια νέα δομή και ένα νέο θεσμό. Με τη σφραγίδα του μπαλέτου της όπερας της Λυών, το έργο μου θα συνεχίσει να έχει ζωή, συναντώντας μάλιστα ένα κοινό αρκετά διαφορετικό από το δικό μου. Είναι σημαντικό, με την έννοια ότι η μνήμη οδεύει προς το μέλλον.

Η μετάδοση, μια συγκινητική χειρονομία

Ναι, διότι πρόκειται για μια μεταφορά ευθύνης. Προέτρεψα τους χορευτές να κρατούν σημειώσεις ώστε να μη ξεχάσουν τις λέξεις-κλειδιά που εγώ χρησιμοποιώ. Τους έδωσα να διαβάσουν βιβλία, τους μίλησα για διάφορα πράγματα, τους εμπλούτισα με λέξεις ώστε να καλλιεργήσουν μια μνήμη. Δίπλα στην τεχνική μετάδοση υπάρχει επίσης μια ανθρώπινη πλευρά, φιλοσοφική και πολλά άλλα στοιχεία. Δεν μας ενδιαφέρει να μάθει κανείς κάτι μόνο τεχνικά. Μας ενδιαφέρει η συνείδηση της ευθύνης ότι κρατούν στα χέρια τους ένα κομμάτι ενός καλλιτεχνικού κόσμου, που περνάει μέσα από το ανθρώπινο και τις σχέσεις.

info : Η χορογραφία SAN με το Μπαλέτο της Όπερας της Λυών θα αποτελεί το 3ο μέρος της παράστασης Gaspard de la Nuit   |  πρεμιέρα 16 Μαρτίου 2011 στην Opéra Théâtre de Saint-Etienne, Γαλλία | 12-16 Απριλίου 2011 στο Le Toboggan / Centre Culturel de Décines, Λυών.

*Κείμενα της Catherine Diverrès σχετικά με όσα αναφέρει παραπάνω, μπορεί κανείς να διαβάσει στο βιβλίο που κυκλοφόρησε πρόσφατα με τίτλο « Catherine Diverrès : Mémoires Passantes».
 

Ηλιάνα ΦΥΛΛΑ